علی (ع) و داستان نویسی

کد خبر: ۱۰۸۲۳۵

تاریخ: ۲۵ بهمن ۱۴۰۰ - ۱۳:۲۵

شوشان - مهری کیانوش راد:

قصه گویی و قصه نویسی از گذشته های بسیار دور ، امری رایج بوده است.

اجداد و گذشتگان ما ، در اسطوره ها ، که نوعی تاریخ شفاهی از آرزوهای آنان بوده ، حال خود را روایت کرده اند .

پیام قصه چون آب روانی ، جای خود را در ذهن و روح مخاطب پیدا می کند ؛ به همین دلیل بسیاری از بزرگان این الگو را برای رساندن پیام خود انتخاب کرده اند.

مولانا در مثنوی ، سرّ داستان را این گونه بیان می کند؛ که :

بشنوید ای دوستان این داستان /

خود حقیقت نقد حال ماست آن .

الگوهای  داستان نویسی را به چند گونه می توان تقسیم کرد:

۱- پارابل  :

در این گونه ، ساختار بر مبنای شخصیت انسانی ، ساخته می شود؛ که  اصطلاحا به آن

«پارابل » می گویند ، که به گونه های متعددی تقسیم می شود.

۲- فابل Fable  ، نوع دیگری از داستان نویسی است ، که شخصیت های داستان را حیوانات تشکیل می دهند.

این گونه داستان ها بر مبنای تمثیل شکل می گیرد .

در تمثیل ، نویسنده با استفاده از تمثیل ظاهری، معنای دیگری را اراده می کند .

در فابل ، حیوانات در نقش انسان ، بیانگر مفاهیم اخلاقی و پند و اندرز می شوند.

انسانی که پشت نقاب حیوان، مخفی شده است ، از جهتی ، از نظر تخیل برای خواننده جذاب تر و از سوی دیگر  ، چه بسا نویسنده، کمتر مورد اتهام واقع بشود.

فابل نویسی در اکثر کشورهای جهان ، مورد استقبال نویسندگان بوده و هست .

کتاب کلیله و دمنه از مهم ترین کتب در این زمینه به زبان فارسی است .

قهرمانان این کتاب  را دو شغال به نام های کلیله و دمنه تشکیل می دهند .

از داستان های معروف فارسی دیگری که قهرمانان آن ،حیوانات هستند ، «موش و گربه » عبید زاکانی است .

در آغاز داستان با خواننده ، رازی را مطرح می کند:

جان من پند گیر از این قصه /

که شوی در زمانه شادانا

غرض از موش و گربه برخواندن /

مدعا فهم کن  پسر جانا.

عبید زاکانی ، حوادث سیاسی روزگار خود را ، از محتسب و ریاکاری او ، از توبه های مکرر او ، از کشتار  فراوان او ، در این داستان به تمثیل باز گو می کند.

در عرفان ، فریدالدین عطار ، به زبان شعر ، در کتاب   «منطق الطیر» مراحل سیر و سلوک و رسیدن به کمال معنوی را با استفاده از تمثیل حیوانات (پرندگان) ، بیان می کند،  هر کدام از پرندگان نماینده ی یک طبقه از انسان ها می شوند .

مهم ترین کتاب در الگوی فابل نویسی «قلعه ی حیوانات»  از جرج اورول انگلیسی است که در سال ۱۹۴۵ نوشته و تاکنون در صدر کتب مشهوری است که قهرمانان آن را حیوانات تشکیل می دهند و به نوعی به نقادی تفکر کمونیستی می پردازد. .

شاید آفریقا ، بیشترین داستان نویسی را در این قلمرو  به خود اختصاص داده باشد.

هر چند ، مهم ترین شیوه ی ادبی در عربستان ، شعر و شاعری است ، شعرهایی که تا به امروز نیز به یادماندنی هستند ؛ اما شاید جالب باشد ، که بدانیم ، داستانی به علی (ع) منسوب است ، که از زبان حیوانات بیان شده است و جزو قدیمی ترین ضرب المثل های عرب محسوب می شود .

جرج سمعان جرداق ، نمایشنامه نویس ، شاعر و نویسنده ی لبنانی مسیحی ، در کتاب «علی (ع) صدای عدالت انسان »

داستانی را به علی (ع) نسبت می‌دهد ؛ که  این گونه آغاز می شود :

سه گاو به رنگ های سفید ، سرخ ، سیاه ، در بیشه ای زندگی می کردند .

در آن بیشه شیری با آنها زندگی می کرد .

سه گاو با یکدیگر متحد بودند و شیر نمی توانست کاری انجام بدهد .

روزی شیر به گاو سرخ و سیاه گفت :

در این بیشه زار،  رنگ گاو سفید ، دشمن را علیه ما راهنمایی می کند ، رنگ من همرنگ شماست ؛ اگر موفق باشید ، او را بخورم، تا امنیت بیشه ، حفظ بشود .

گاو سرخ و سیاه قبول کردند .

چند روز بعد ، شیر به گاو سرخ گفت :

رنگ من ، مانند رنگ تو است ؛ اگر موافق باشی ، گاو  سیاه را بخورم ، تا بیشه از آن من و تو باشد .

گاو سرخ قبول کرد .

بعد از مدتی شیر به گاو سیاه گفت :

باید تو را بخورم .

گاو سیاه اجازه خواست ، قبل از خورده شدن ، سه بار فریاد بکشد .

شیر قبول کرد .

فریاد گاو سیاه بلند شد :

من آن روزی خورده شدم ؛ که گاو سفید خورده شد .

من آن روز خورده شدم ؛ که گاو سفید خورده شد .

داستان سه گاو دارای عناصر مهمی است ؛ که لازم است به آن پرداخته شود .

۱- قهرمان های داستان‌

الف : گاو

تمثیل از موجودی نااگاه ، مغلوب قدرت ، موجودی که به آسانی به مسلخ برده می شود ، کشته و خورده می شود .

ب : شیر

موجودی قوی ، غالب و سلطان جنگل و بیشه زار

ج : ابزار کار

نیرنگ و تفرقه ، استفاده از نقطه ضعف گاو و اشتهای نامحدود او به خوردن.

د: محیط

بیشه زاری سرسبز و پر از نعمت ، پر از وسوسه های گاو پسندانه.

پیام نهفته ی داستان

الف: گاو ، نماد انسان های مغلوب ، ترسو و انسان هایی است ؛ که بدون تفکر ، سخنی را می پذیرند ، قوی ترین عامل در پذیرش ، قدرت و سلطه گری طرف مقابل است .

ب: شیر ، نماد انسان های سلطه گری است ، که از تفرقه برای رسیدن به اهداف خود استفاده می کنند ، یاد آور ضرب المثل انگلیسی ، تفرقه بینداز و حکومت کن .

ج : سه فریاد نهایی

فریاد آگاهی بخشی ، پشیمانی و تسلیم در برابر خطایی است که خود مرتکب شده است و راه گریزی ندارد ؛ اما در نهایت امید وار است که شاید گوش شنوایی صدای او را بشنود و به یاریش بشتابد .

علی (ع) در این داستان کوتاه حقایقی را با مخاطب در میان می گذارد ، که باید با گوش جان شنید و به کار برد .