حافظ و رندان تشنه لب

کد خبر: ۱۰۹۲۷۰

تاریخ: ۰۸ مرداد ۱۴۰۱ - ۰۳:۵۰

شوشان - مهری کیانوش راد :

زان یار دلنوازم شکری ست با شکایت

گر نکته دان عشقی بشنو تو این حکایت .

رندان تشنه لب را آبی نمی دهد کس

گویی ولی شناسان رفتند از این ولایت.

در زلف چون کمندش ای دل مپیچ کانجا

سرها بریده بینی بی جرم و بی جنایت.

وقتی چند سالی در کتاب ذهن و زبان حافظ آقای خرمشاهی خواندم،  که یکی از خطبا در مجلس روضه خوانی امام حسین(ع) چند بیت بالا را استفاده کرده است ، با دقت بیشتری این غزل را چند باره خوانی کردم ، هر چه بیشتر خواندم ، روشن تر ،شیواتر از قبل تداعی کننده ی روز عاشورا بود، به گونه ای که انگار به تابلویی نگاه می کنم ، که نقاشی ماهر با کمک کلمه بر صفحه ی سفید کاغذ آن چنان صحنه ای ترسیم کرده است ، که با همه ی وجود ، تاریکی ، سنگینی ، وحشت و سرخی عشق را ، که همه ی تابلو خون رنگ کرده بود ، می دیدم و فواره ی رنج را که از دل حافظ به آسمان رسیده بود.

باورم شد ، این حکایت که حافظ با شکری آمیخته به شکایت گوینده ی آن است ، جز حکایت حسین ذبیح عشق نیست و چرا حکایت حسین نباشد؟

حافظ کسی را یارای شنیدن این حکایت می داند ، که نه آشنای عشق ، که نکته دان عشق باشد، آن کس که با زیر و بم عشق آشناست .

حافظ می داند ، که :

راهیست راه عشق که هیچش کناره نیست

آن جا جز آن که جان بسپارند ، چاره نیست.

چرا باور نکنم که حافظ شرح روز ذبح عشق را می دهد ، آن روزی که رند عالم سوز او (انسان کامل حافظ) بدون توجه به‌ مصلحت بینی رایج زمانه ، ظاهرش را در ملامت و باطنش را در سلامت می دارد.

مهم نیست حافظ را شیعه بدانیم یا سنی ، آن چه اهمیت دارد ، کلام اوست که پیش روی ماست.

رنج نامه ی عشق ، رنج نامه‌ی رندانی که در قمار عشق ، همه ی هستی خود را باخته و زنده به معشوق شدند.

آیا حافظ نمی تواند رنج نامه ی عشق بنویسد ؟

مگر چند عاشق پاکباخته چون حسین داریم که با همه ی عزیزان خود ، در مسلخ عشق حاضر شود؟

مگر چند عاشق داریم که در یک نیم روز ، همه ی تعلقات خود را به پای خدای عشق قربانی کند؟

ابراهیم فرزندش را به مسلخ عشق می برد و زنده بر می گرداند ...

و حسین خون فرزندش را به آسمان می پاشد،  فرزند جوان دیگرش که یادآور جدش رسول خداست ، به شهادت می رسد و فرزند دیگرش به اسارت می رود و دخترانش ، خواهران  و همه ی خانواده ی او.

مگر این حسین نبود که در روز عاشورا شبث ربعی و حجاربن ابجر  و قیس بن اشعث را صدا کرد و گفت :

مگر شما مرا به کوفه دعوت نکردید ،

در هیاهوی آنها صدای حسین گم می شود.

در سیاهی حکومت زر و زور و تزویر است که راه مقصود گم می شود و انسان از هویت انسانی خویش دور و به موجودی ناشناخته ، حتی برای خودش تبدیل می شود.

در این شب سیاهم گم گشت راه مقصود

از گوشه ای برون آی ای کوکب هدایت .

از هر طرف که رفتم جز وحشتم نیفزود

زنهار از این بیابان  وین راه بی نهایت.

این راه را نهایت صورت کجا توان بست

کش صدهزار منزل بیشست در بدایت .

در زلف چون کمندش ای دل مپیچ کانجا

سرها بریده بینی بی جرم و بی جنایت.

در بیان تحیر خود ،به هر سو می رود ، اما جز بر وحشتش افزوده نمی شود ، در آن بیابان مخوف سرهای مقدسی را بریده می بيند که هیچ جرم و جنایتی نداشتند ،  جز این که به درخواست عده ای پاسخ مثبت داده بودند ، تا یاور آنان باشندو از زیر بار ذلت دشمنان خدا ، نجاتشان دهند‌ .

این سرهای مقدس از آن کسانی است ، که تا پای جان بر پیمان خویش ماندند، مگر روز عاشورا برای بریدن سرهای مقدس شهدا ، لشکریان عمر سعد ، مسابقه نگذاشتند، تا به تقرب حکومتی و جایزه برسند؟

حافظ در بیابان پر وحشت که سیاهی هجران آن را پوشانده است ، دست به دعا برمی دارد و مجازات قاتلان آن سرهای مقدس را طلب می کند ، با همه ی وجود کوکب هدایتی را می طلبد که راه او را روشن کند ، از خدا تقاضای رحمت و لطف می کند ، تا در پناه آن از رنج درون که می جوشد ، به راحتی و آسایش برسد.

در این غزل حافظ سه خواسته مطرح می کند :

۱- مجازات کسانی که رندان تشنه لب را سر می بُرند .

۲ - چراغ هدایتی که در آن ظلمات وحشت ، روشنگر راه باشد.

۳- عنایت یا رحمت واسعه ی پروردگار ، که جبران کننده ی همه ی سختی ها باشد.

در آن دوران پر وحشت و ظلم،  این سه دعا ، بهترین خواسته ی ملتی است ، که  زیر یوغ ستم خلفای به ظاهر مسلمان ، سخت ترین شکنجه ها را تحمل می  کنند.

ای آفتاب خوبان ، می جوشد اندرونم

یک ساعتم بگنجان  در سایه ی عنایت .

این راه را نهایت صورت کجا توان بست

کش صد هزار منزل بیش است در بدایت .

عشقت رسد به فریاد ار خود به سان حافظ

قرآن ز بر بخوانی در چارده روایت.

بیت آخر، مُهر تایید صبغه دین دار ی حافظ در این غزل است .

ر.ک به : حافظ هاتف میخانه عشق ، ص ۲۴۱ به بعد ، از همین نویسنده .