هجوم ریزگردها و بحران تنفس در خوزستان

شوشان ـ حمزه جهانگیری : وقتی نفس‌کشیدن حتی در خانه‌ی خود هم به چالشی روزانه تبدیل می‌شود، باید دانست که بحران فراتر از یک موضوع زیست‌محیطی‌ست؛ این دیگر یک بحران زندگی‌ و زیستن است. خوزستان سال‌هاست زیر غبار ریزگردها دفن شده است ‌. پدیده‌ای که در نگاه اول طبیعی به‌نظر می‌رسد .اما در ریشه های خود حاصل بی‌توجهی، سوءمدیریت و غفلت منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای‌ست. دو منشأ، یک فاجعه

کد خبر: ۱۱۲۴۹۷

تاریخ: ۲۱ ارديبهشت ۱۴۰۴ - ۱۴:۵۷

شوشان ـ حمزه جهانگیری :

وقتی نفس‌کشیدن حتی در خانه‌ی خود هم به چالشی روزانه تبدیل می‌شود، باید دانست که بحران فراتر از یک موضوع زیست‌محیطی‌ست؛ این دیگر یک بحران زندگی‌ و زیستن است.

خوزستان سال‌هاست زیر غبار ریزگردها دفن شده است ‌.

پدیده‌ای که در نگاه اول طبیعی به‌نظر می‌رسد .اما در ریشه های خود حاصل بی‌توجهی، سوءمدیریت و غفلت منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای‌ست.

دو منشأ، یک فاجعه

پدیده‌ی ریزگردها در خوزستان دو منبع عمده دارد:

الف . منشأ خارجی:

بخش بزرگی از ریزگردها از بیابان‌های عراق، سوریه، عربستان و کشورها ی منطقه سرچشمه می‌گیرند.

جنگ، خشکسالی، نابودی پوشش گیاهی و از بین رفتن تالاب‌ها در این کشورها باعث شکل‌گیری کانون‌های فعال گردوغبار شده‌اند.

تغییر اقلیم و افزایش دمای منطقه نیز این روند را تشدید کرده است. فقدان همکاری‌های زیست‌محیطی منطقه‌ای، این کانون‌ها را به تهدیدی فرامرزی برای ایران، به‌ویژه خوزستان تبدیل کرده‌اند.

ب. منشأ داخلی:

اما نمی‌توان تمام تقصیر را به گردن همسایگان انداخت. تخریب تالاب‌های داخلی مانند هورالعظیم و شادگان، کاهش حقابه‌ی رودخانه‌ها، سدسازی بی‌رویه و طرح‌های انتقال آب به مناطق مرکزی کشور، زمینه‌ی داخلی گردوغبار را نیز فراهم کرده‌اند.

خشکیدن بخش‌های وسیعی از خاک خوزستان، تبدیل اراضی کشاورزی به بیابان و بی‌توجهی به احیای منابع آبی، همگی در تشدید این فاجعه مؤثرند.

اثرات و پیامدها

ریزگردها تنها آسمان را تیره نمی‌کنند، بلکه جان انسان‌ها را نیز تهدید می‌کنند. افزایش چشمگیر بیماری‌های تنفسی، قلبی، آسم، آلرژی و حتی مرگ‌ومیر، به‌ویژه در میان سالمندان و کودکان از پیامدهای مستقیم این بحران است. مدارس تعطیل می‌شوند، ادرات از کار باز می ایستند ،پروازها لغو می‌شوند و زندگی عادی مردم مختل می‌شود.

اما آن‌چه خطرناک‌تر است، عادی‌سازی بحران است؛ اینکه ریزگردها به بخشی از روزمرگی تبدیل شده‌اند و صدای اعتراض‌ها در لابه‌لای آمار و اخبار محو می‌شود.

راهکارها: از شعار تا عمل

برخی راهکارهای کلان و عملیاتی برای مقابله با ریزگردها عبارت‌اند از:

الف‌. دیپلماسی زیست‌محیطی فعال:
ایران باید از طریق مذاکرات منطقه‌ای، فشار بر سازمان‌های بین‌المللی و قراردادهای چندجانبه ،کشورهای همسایه را به احیای پوشش گیاهی و مقابله با بیابان‌زایی متعهد کند.

ب‌. احیای تالاب‌ها و حقابه‌ها:
برگرداندن حقابه‌ی تالاب‌هایی مانند هورالعظیم و شادگان، اولویتی حیاتی است. بدون آب و مرطوب کردن زمین هیچ طرح مقابله‌ای مؤثر نخواهد بود.

ج. نه به انتقال بی‌رویه آب:
توقف پروژه‌های انتقال آب از خوزستان به مناطق مرکزی باید به‌عنوان یک اقدام فوری و استراتژیک در نظر گرفته شود. این طرح‌ها خوزستان را خشک کرده و منجر به بیابان‌زایی شده‌اند.

د. تثبیت خاک و کاشت پوشش گیاهی بومی:
پروژه‌های نهال‌کاری، مالچ‌پاشی (ترجیحاً با مواد زیستی و غیرشیمیایی)، و احیای مراتع باید در مناطق بیابانی داخلی توسعه پیدا کند.

و . آموزش، اطلاع‌رسانی و مشارکت مردمی:
مردم باید در جریان ابعاد بحران قرار گیرند و در طرح‌های مقابله‌ای مشارکت داشته باشند. آگاهی، اولین گام مقاومت در برابر بی تفاوتی ست.

نتیجه گیری

ریزگردها نه با فیلترهای صنعتی و ماسک‌های موقتی، که با مدیریت پایدار منابع، اراده‌ی سیاسی و تغییر رویکرد توسعه‌ای مهار می‌شوند.
تا زمانی‌که نگاه به خوزستان صرفاً نگاه به منابع نفت ، گاز و آب باشداین استان همچنان میان دود مشعل‌ها و گردِ بادها خفه خواهد شد. وقت آن است که خوزستان را نه فقط منبع که خانه‌ای زنده و سزاوار زندگی ببینیم.