مجمر و دامن

کد خبر: ۱۵۳۸۰

تاریخ: ۲۷ دی ۱۳۹۲ - ۱۵:۲۰

شوشان - سرویس فرهنگ و هنر- دکتر محمدرضا ترکی:

تا چو مجمر نفسی دامن جانان گیرم

دل نهادیم بر آتش ز پی خوش نفسی

یکی از کارهای جالب پیشینیان خوش سلیقه ما این بوده که دامان خود را با مواد خوشبو و عطر مجمر معطر می کرده اند تا با عبور خویش فضا را پر از رایحه و طراوت کنند.

حافظ علاوه بر بیت فوق در این بیت نیز از عطف یا عطر دامن معشوق در شگفت است که صبا چگونه خاک را از گذر او تبدیل به مشک نمی کند:

با همه عطف دامنت دارم از صبا عجب

کز گذر تو خاک را مشک ختن نمی کند

این شیوه استفاده از عطر و عود گویا مخصوص خانمها بوده .شاید به همین علت در تاریخ نامه طبری می خوانیم:

این عود را زیر دامن گیر و دوک همی ریس!

سعدی با توجه به عودی که در زیر دامن می سوزانده اند سروده است:

عود است زیر دامن یا گل در آستینت

یا مشک در گریبان بنمای تا چه داری

اما این مضمون را حافظ گویا از سلمان ساوجی گرفته است که بیش از دیگر شاعران در سروده هایش دامن و مجمر را به صورت مراعات نظیر به کار برده است.به عنوان مثال:

چون مجمر از درون نفس گرم می‌زنم

بر بوی آنکه لطف تو دامن بگسترد

...

دامنت خواهم گرفت امشب چو مجمر ور به من

بر فشانی آستین، من جان بر افشانم چو شمع

...

مرا برخاست دود از سر چو مجمر

تو دامن بر سر دودم مگستر

...

سوختم در آتشش چون عود و زانم بیم نیست

بیم آن دارم که دود من بگیرد دامنش

و وحشی بافقی نیز سروده است:

خُلق او هست غنچه‌ای که از او

زیر دامان نهاد مجمر گل

صائب نیز به شیوه ای که یادآور سخن تاریخ نامه طبری است با عود و دامن مضمون پردازی کرده است:

اگر مردی مرو در پرده ناموس چون زن ها

که دود عود از خامی گریزد زیر دامن ها