نقش خانواده ای شوشتری در صنعت نفت ایران!

خانواده سادات قیری از طوایف خوزستان بودند که در شوشتر میزیستند و نسب خود را به حضرت امام موسی کاظم (ع) میرساندند. شغل اصلی آنها تجارت بود...

کد خبر: ۷۳۰۱۰

تاریخ: ۱۶ تير ۱۳۹۶ - ۱۳:۲۵

شوشان: خانواده سادات قیری از طوایف خوزستان بودند که در شوشتر میزیستند و نسب خود را به حضرت امام موسی کاظم (ع) میرساندند. شغل اصلی آنها تجارت بود و درگذر زمان به هنگام عبور از نواحی جنوب، در دره خرسان، محلی که نزدیک مسجد سلیمان است، به چشمهای جوشان برخوردند که مایعی مخلوط از آب و مادهای سیاهرنگ از آن بیرون می تراوید.

آنان بتدریج و پس از کسب پره ای اطلاعات به اهمیت این ماده پی می برند و متوجه می شوند که این همان قیری است که در زمان ساسانیان از آن برای قیراندود کردن، همچنین در جنگ افزار و... استفاده می شد. از اینجا است که تصمیم می گیرند بهرهبرداری از آن را آغاز کنند.

آن ها با استفاده از ابزاری ساده شروع به استخراج نفت میکنند و با استفاده از دیگی به ارتفاع چهار و قطر دو متر، نفت را چند روز متوالی گرم میکنند تا حدی که مواد اضافه آن تبخیر شود و قیر مذاب باقی بماند و سپس با تخلیه این مواد در آب، قیر لایه لایه شده را برای فروش انتقال می دهند.

نقش خانواده سادات قیری در صنعت نفت ایران
چنانچه از اسناد خانوادگی سادات بر میآید در حدود سال های 6 ـ 1285 اولین بار دمورگان (باستان شناس فرانسوی) از قضیه قیر درّه خرسان مطلع میشود و سپس انگلیسیها با حمایت دولت وقت ایران موفق میشوند سادات قیری را راضی به انعقاد قرارداد با کمپانی دارسی نماید. اسناد موجود حاکی از این است که جمعی از سادات شوشتری توسط نماینده شان احتشام السلطنه شکایتی به مجلس شورای ملی ارسال می کنند مبنی بر اینکه خوانین بختیاری املاک آن ها را بدون اجازه به کمپانی نفت انگلیس اجاره داده اند .(کتابخانه مجلس شورای اسلامی ، سند شماره 460974)

خانواده سادات علی رغم میل باطنی با این قرارداد موافقت مینمایند و مقرر میشود در درّه خرسان چاه نفت حفر نمایند و کمپانیدارسی سالانه 1000 من نفت و 900 قران احمدشاهی (نقره) به سادات قیری بپردازند. اما خانواده قیری که از این معامله خشنود نبودند دست به اعتراض میزنند و آن منطقه را سرزمین اجدادی خود میخوانند و این بار نیز با مداخله دولت مقرر میشود که چاه نفت را به انگلیسیها اجاره بدهند و در نهایت این امر موجب انعقاد قرارداد قیری – دارسی میشود.

این قرارداد که دارای هشت شرط هست در اکتبر 1907 به امضاء طرفین می رسد و چناچه در تصویر این سند قابل مشاهده است، اجاره دهندگان سید لطف اله ولد مرحوم سید کریم قیری و آقا سید آقایی ولد مرحوم سید محمد قیری وکالتا از طرف سادات قیری هستند و موجر ویلیام دارسی است و وکیل وی جی.پی.رینلدسن که قرارداد را امضاء کرده اند.

مريم اسماعيلي
موزه و اسناد صنعت نفت

منابع:
مصطفی فاتح؛ 1358، پنجاه سال نفت ایران، انتشارات پیام
بنجامین شوادران؛ 1354، خاورمیانه نفت و قدرت های بزرگ، ترجمه عبدالحسین شریفیان، تهران، شرکت سهامی کتاب های جیبی.
غلامرضا نجاتی، (1386) جنبش ملی شدن نفت، مجله اقتصادی و انرژی شماره 93، ماهنامه نفت پارس
اسناد وزارت امور خارجه ایران
اسناد مجلس شورای اسلامی- 460974
سایت خانواده سادات قیری
سایت شعار سال، با اندكي تلخيص و اضافات برگرفته از پايگاه اطلاع رساني موزه ها و مركز اسناد صنعت نفت ايران، تاریخ انتشار: 29 تیر 1394، کد مطلب: -:www. petromuseum.ir