
تهدیگ؛ آزمون کوچکِ خودخواهیهای بزرگ اجتماعی
شوشان – بیژن ایروانی :
پریشب جایی مهمان بودیم به صرف شام. جذابتر از پلو و قیمه، تهدیگ طلایی و برشته و شویدداری بود که به عنوان آخرین عضو به سفره اضافه شد. اما در چشمبههمزدنی تمام شد و سهم من از آن خوشمزهی خواستنی، فقط ترشح بزاق دهان بود!
در مسیر برگشت، به همراهان گفتم:
نمیدانم نام تهدیگ را چه بگذارم؟ نه وعدهی اصلیست، نه پیش غذا، نه پسغذا؛ اما هر چه هست، هم بسیار خواستنیست، هم میزانش هر بار کمتر از آنچه باید. هیچ قاعدهی مشخصی هم برای شیوهی تقسیم کردنش وجود ندارد. بنابراین تا تهدیگ آمد، یکی سهمش را برمیدارد، یکی تعارفی آبکی میکند و سریع برای خوردن اقدام میکند، یکی به نفع دیگران کنار میرود، یکی هم تامل میکند تا ببیند در پایان چیزی برای برداشتن میماند یا خیر.
اینجاست که میتوان نگاهی روانشناختی، جامعهشناختی به تهدیگ انداخت. اینکه آیا ما به سهم خود قانعیم؟ آیا جایی برای سهم دیگران در ذهن ما وجود دارد؟ اصولا سود شخصی را به منفعت جمعی ترجیح میدهیم یا سود جمعی را به منفعت فردی؟
هنگام پیدا شدن سروکلهی تهدیگ بر روی سفره، اینکه هر شخص چقدر خودخواه و تکخور یا چقدر دیگرخواه و قائل به حقوق دیگران است، میتواند معیاری باشد برای سنجشِ کیفیتِ رابطهی افراد با دیگران، و شاید شاخصی برای ارزیابی میزان همدلی و همراهی افراد با جامعهی پیرامون. در واقع، زمان و میزان برداشتن تهدیگ، به ظاهر تصمیمی شخصی اما در واقع یک کنش اجتماعی، به عنوان خُردترین پدیدهی اجتماعی است.
بر این اساس، آنانی که هیچ صف و نوبتی را رعایت نمیکنند، و در سطحی کلانتر، آنهایی که پول و اموال مردم را غارت و اختلاس میکنند، احتمالا همانهایی هستند که هنگام کودکی و نوجوانی، بیشترین سهم تهدیگه را برداشتهاند!
تهدیگِ سر سفره متعلق به همگان است، آنهم به نسبت مساوی؛ #منابع_کشور هم به همین شکل…



