صیانت از رأی؛ از شعار تا اقدام در سایه چالش‌های اجرایی

شوشان ـ صالح محمدیان :

در آستانه هر دوره انتخابات، سخن از «صیانت از آراء» به گفتمانی تکراری بدل می‌شود. گاه به نظر می‌رسد محتوای این شعار بزرگ، در عمل، تنها به ایجاد ساختارهایی صوری و ضعیف محدود می‌شود که نه برای حفاظت واقعی از رأی، که گاه برای تسهیل گرایش‌های خاص و با نفوذ طراحی شده‌اند. اما صیانت واقعی مفهومی فراتر دارد: صیانت یعنی پاسخ‌گویی به دغدغه‌های تمامی نامزدها و عموم مردم، و مهم‌تر از آن، یعنی تأمین دقتی شفاف و سرعتی قابل اطمینان در تمامی مراحل. اگر ادعای برخورداری از نظامی پیشرفته و دیجیتال در فرآیند رأی‌گیری وجود دارد، این ادعا باید در ابزارهای عملی نظارت، پایش لحظه‌ای و اعلام شفاف و سریع نتایج، حتی به صورت شمارش مرحله به مرحله، عینیت پیدا کند. در غیر این صورت، «صیانت از انتخابات» تنها شعاری تکرارشونده و بی‌محتوا خواهد بود.

تجربه ادوار گذشته به وضوح نشان می‌دهد که تحقق این سطح از شفافیت و اطمینان، مستلزم شناخت و مقابله عملی با مشکلاتی است که به شکل نگران‌کننده‌ای تهدیدی برای اعتماد عمومی محسوب می‌شوند.

یکی از این مشکلات، فعالیت افراد موسوم به «قلم‌بدست» در نزدیکی برخی شعب، به‌ویژه در مناطق کمتربرخوردار است. این افراد که معمولاً با آگاهی یا نگاه غیرفعال مسئولان شعبه کار می‌کنند، از نیاز افراد بی‌سواد یا سالمند سوءاستفاده کرده و به‌جای ثبت نظر واقعی آن‌ها، انتخاب خود یا شخص ازپیش‌تعیین‌شده‌ای را می‌نویسند. این عمل که اغلب با توافق مالی همراه است، نوعی کلاهبرداری آشکار و خیانت به اعتماد عمومی است.

مشکل دیگر، پدیدهٔ آشکار خرید و فروش رأی در مجاورت برخی شعب است. گاه شاهد حضور افراد با پول نقد هستیم که در ازای مدارک تصویری دال بر رأی‌دهی به نامزد خاص، پول پرداخت می‌کنند. شگفت آنکه گاه رقابتی آشکار بین خریداران مختلف در جریان است، در حالی که مأموران انتظامی حاضر، عمدتاً بر امنیت فیزیکی متمرکز بوده و در قبال این تخلف سازمان‌یافته منفعل عمل می‌کنند.

عامل تشدیدکننده دیگر، نفوذ در ترکیب اعضای اجرایی و نظارتی شعب است. هنگامی که این افراد از میان هواداران سازمان‌یافته یک جریان خاص انتخاب شوند، بی‌طرفی ذاتی شعبه مخدوش می‌شود. در برخی مناطق نیز نگرش‌های قومیتی می‌تواند بی‌طرفی را تحت تأثیر قرار دهد.

راهکار پیشنهادی: به‌کارگیری نیروهای غیربومی
برای مقابله با این چالش‌ها و زدودن شائبه تأثیرگذاری گرایش‌های محلی،یک راهکار عملیاتی، استفاده از نیروهای غیربومی در پست‌های کلیدی مدیریت و نظارت شعب است. به‌کارگیری کارمندان دولت از مناطق دیگر یا استفاده از سربازان وظیفه غیربومی تحت آموزش ویژه، می‌تواند گامی مؤثر برای افزایش بی‌طرفی و اعتماد باشد.

سخن پایانی این است که صیانت واقعی، نیازمند عزمی راسخ و اقداماتی جسورانه است. این عزم باید در به کارگیری فناوری برای شفافیت، طراحی سازوکارهای نظارتی قوی و بی‌طرف، و برخورد قاطع و علنی با هرگونه تخلفی تبلور یابد. مردم زمانی اعتماد خواهند کرد که نه تنها سخن از صیانت شنوند، بلکه ابزارها و نتایج آن را به وضوح و با سرعت ببینند. بدون این اقدامات، شعار صیانت، تنها پژواکی توخالی خواهد بود که هر دوره تکرار می‌شود.