«سهمیه‌های کنکور» و جامعه‌شناسی آشوب در دانشگاه‌ها

 شوشان ـ عبدالرضا داوری :

بیانیه اخیر دانشگاه صنعتی شریف حاوی نکات مهمی درباره وضعیت تجمعات دانشجویی اخیر است. در این بیانیه آمده است:
«در میان دانشجویان محترم معترض و داغدار که به‌صورت مسالمت‌آمیز و مدنی اعتراض خود را بروز دادند، افرادی شامل دانشجوی انصرافی و دانشجوی سهمیه‌ای با معدل زیر ۱۰ حضور داشتند که اقدام به هتاکی و خشونت کردند و تجمعات را به حاشیه کشیدند. ۱۰۰ درصد دانشجویان مقطع کارشناسی که هفته گذشته به دلیل خشونت و هتاکی ممنوع‌الورود شدند، از طریق سهمیه (منطقه ۳، منطقه ۲ و ایثارگران) برای ورود به دانشگاه صنعتی شریف استفاده کرده‌اند.
معدل ۷۰ درصد این افراد زیر ۱۳ است.»
این گزارش روشن می‌سازد که سهمیه‌های کنکور در عمل نه تنها عدالت آموزشی را تضمین نکرده، بلکه با پیامدهای منفی متعددی همراه بوده است. دانشجویان سهمیه‌ای، بدون حمایت علمی، فرهنگی و روانی کافی، نه تنها توان علمی خود را افزایش نداده‌اند، بلکه در محیط دانشگاهی به رفتارهای خشونت‌آمیز و آشوب‌گرانه روی آورده‌اند که در ادامه به تحلیل جامعه‌شناختی آن می‌پردازیم:

۱- فشارهای اجتماعی و فرهنگی:
 دانشجویان مناطق محروم با ورود به دانشگاه‌های ممتاز از طریق سهمیه مناطق، با تفاوت شدید فرهنگی و اقتصادی مواجه می‌شوند که احساس تعلق و انگیزه تحصیلی را کاهش می‌دهد.

۲- اثر سهمیه و بی‌عدالتی ادراک‌شده:
 پذیرش بر اساس سهمیه، بدون توانمندی علمی کافی، باعث احساس ناکارآمدی فرد و ایجاد تنش و طرد اجتماعی از سوی همکلاسی‌ها می‌شود.

۳- تضاد با فرهنگ غالب دانشگاهی: عدم انطباق با هنجارها و انتظارات علمی دانشگاه، به رفتارهای ناهنجار و آشوب‌گرانه دامن می‌زند.

این تجربه نشان می‌دهد که حمایت آموزشی و روانی پیش از ورود، همراه با اصلاحات ساختاری در نظام سهمیه‌ها، ضرورت دارد. سهمیه‌ها بدون چنین زیرساخت‌هایی، نه تنها توان علمی دانشجویان را ارتقا نمی‌دهند، بلکه محیط دانشگاهی را با آشوب، افت تحصیلی و نارضایتی اجتماعی مواجه می‌کنند.
در همین رابطه حذف سهمیه‌ها و جایگزینی سازوکاری مبتنی بر شایستگی، استعدادسنجی و حمایت علمی و فرهنگی، راه‌حل اساسی برای ارتقای عدالت آموزشی و سلامت محیط دانشگاهی است.