سریال «بیگانگان»

شوشان ـ مهدی منصور :

## روایت و ساختار داستانی

«بیگانگان» با رویکردی جسورانه، از همان دقایق ابتدایی با اکشن وارد میدان می‌شود؛ استراتژی‌ای که در نگاه اول مخاطب را به صندلی می‌چسباند. اما این سریال به‌تدریج مسیر خود را به سمت درامی عاشقانه-جنایی تغییر می‌دهد  تغییری که اگرچه در پیوستگی روایی دچار گسست نمی‌شود، اما این چرخش ژانری بدون آمادگی‌سازی کافی مخاطب، احساس ناهمواری در تجربه تماشا ایجاد می‌کند.

اسحاقی در نگارش فیلمنامه تلاش کرده است تیپ‌سازی متمایزی ارائه دهد، و این نیت در برخی شخصیت‌ها قابل ردیابی است. اما سناریو در تناقضی بنیادین گرفتار شده: از یک سو می‌کوشد هویتی ایرانی-بومی برای شخصیت‌ها بسازد، و از سوی دیگر در دام الگوهای قهرمان‌پردازی هالیوودی می‌افتد. این دوگانگی نه‌تنها به انسجام شخصیت‌ها آسیب می‌زند، بلکه سریال را از یکی از قوی‌ترین سنت‌های درام ایرانی  یعنی پرهیز از قهرمان‌سازی ساده‌انگارانه و پرداخت شخصیت‌های چندوجهی دور می‌کند. نتیجه، قهرمانانی است که نه کاملاً ایرانی‌اند و نه به استانداردهای روایی غربی می‌رسند.

## کارگردانی

راما قویدل با کارنامه‌ای شناخته‌شده پشت دوربین این سریال ایستاده، و ردپای تجربه‌اش در برخی سکانس‌ها محسوس است. با این حال، دو نقص ساختاری کارگردانی را تضعیف می‌کند:
نخست، غیاب مشاور نظامی معتبر که در سکانس‌های عملیاتی به چشم می‌آید و اعتبار بصری اثر را خدشه‌دار می‌کند.
دوم، مدیریت ناکافی آنسامبل بازیگری  با توجه به کثرت بازیگران، هماهنگی میان آن‌ها و توزیع متوازن فضای بازی، نیازمند توجه دقیق‌تری بود که در این سریال کمتر دیده می‌شود.

## بازیگری

اینجاست که سریال یک شگفتی واقعی دارد و البته کمی هم طعنه‌آمیز است که این شگفتی از جایی می‌آید که کمتر انتظارش می‌رفت.

بازیگران شناخته‌شده‌ای چون محمد نادری، امیرحسین صدیق، ارسلان قاسمی و مریم کاویانی با تجربه و حرفه‌گری خود بخشی از بار سریال را به دوش کشیده‌اند، اما در چارچوب فیلمنامه‌ای که شخصیت‌پردازی‌اش ناتمام است، نتوانسته‌اند به اوج توانایی خود برسند.
در مقابل، بازیگران بومی از جمله عبدالرضا نصاری، حسن کعبی، امید وفادار، عادل کروشاوی، کریم عساکره، رشید امیری، عبدالحیم تقلبی، ابراهیم سعدونی، ولید حردانی، حمود حافظی  با اصالت، طبیعی‌بودن و درک عمیق از فضای جغرافیایی و فرهنگی داستان، نه‌تنها هم‌تراز نام‌داران ظاهر شده‌اند، بلکه در مواردی از آن‌ها پیشی گرفته‌اند. این یک دستاورد قابل توجه است که متأسفانه در سایه ضعف‌های کلی اثر کمتر دیده می‌شود.

## عوامل فنی

فیلمبرداری قوی‌ترین ستون فنی سریال است؛ توانسته فضا، جغرافیا و تنش را به‌خوبی در قاب بگیرد و بخش قابل توجهی از ضعف‌های روایی را جبران کند.

تدوین اما در ریتم‌پردازی دچار نوسان است برخی سکانس‌ها کشدار و برخی دیگر شتاب‌زده به نظر می‌رسند، و این بی‌ثباتی ریتمی تجربه تماشا را ناهموار می‌کند.

موسیقی تلاش کرده همسو با فضای اثر حرکت کند، اما در لحظات کلیدی آن هم‌افزایی احساسی که از یک اسکور موفق انتظار می‌رود، محقق نشده است.

گریم با طراحی مناسب و اجرای قابل قبول، یکی از بخش‌های نسبتاً موفق سریال به شمار می‌رود.

«بیگانگان» سریالی است که بلندپروازی‌اش از توانش پیشی گرفته. در چارچوب تلویزیون ایران تلاش قابل احترامی انجام داده، اما در ادبیات دراماتیک  یعنی همان جایی که یک اثر ماندگار می‌شود یا فراموش گرفتار تناقض میان هویت ایرانی و الگوهای وارداتی شده است. فیلمبرداری و بازیگران بومی دو نقطه روشن این سریال‌اند؛ اما نه به‌تنهایی کافی برای نجات اثری که فیلمنامه و کارگردانی‌اش هنوز در ورطه سرگردان‌اند.