افت و خیزهای تغییرهای فرهنگی

شوشان ـ جعفر دیناروند :

فرهنگ که بدون شک، دارای معنا و مفهوم خاصی است و در اصل، نگرشی تخصصی دارد، در انواع مختلفی قابل تعریف است.مشکل از آنجایی آغاز می شود که این تعاریف، عامیانه و به اصطلاح، بازاری شوند.
از این نظر، فرهنگ نه تنها در اصطلاح تعریفی که در رفتارگرایی نیز دچار انواعی از مسائل و حتی مصائب می شود.در همین رابطه است که انسان مبتلا به انواعی از «دردهای خودساخته» می شود و زندگی خویش را تلخ ساز می کند.
این فرهنگ که در شکل اصلی خود« طریق زیستن انسان هاست»، امری انتخابی می گردد و این مردم هستند که تصمیم می گیرند،چگونه زندگی کنند.راه زندگی در مشت های مردم است.
بنابراین، تفاوت ها، ظهور می کنند و برتری طلبی ها، نمایان می شوند.این، آغاز افتی است که سرآغاز آن، گزینش های عامیانه، تعصب گرا و متصل بودن به گذشته های نامعلوم است.نشیب بیشتر، در داستان سرایی های افسانه گراست.
فرهنگ متقابل که به هر شکل، مانند سایر فرهنگ های ایستا، انتخابی است، نگرشی همسو با آن ها ندارد.فراز، هدف اصلی آن و رسیدن به آمال، نقطه عطف این نگرش است.
در چنین وضعیتی، تعصب و خشم گرایی های خونی، جایگاهی ندارند.ماندن در گذشته، سمی مهلک برای آینده است.رفع نواقص و تبدیل عناصر کهنه فرهنگی به نوین و تازگی، عمده کوشش های ترسیم شده است.
فراز از نقطه ای آغاز می شود که نیاز به تغییر در درون جامعه، ادراک گردد.این، نه به معنای بیخودگی بلکه شناختی درست از واقعیتی است که هست.زنده بودن در آرام نگرفتن است.حرکت برای رسیدن به آرامشی است که درونگراست.
پس، فرهنگ در تکاپوی زندگی، دچار افت و خیزهای تصنعی است.مهندسین آن، نه شیرها و نه پلنگ ها هستند بلکه انسان هایی که در درون، پر  یا کم محتوایند.
شاید بیان شاخص های این افت و خیز، امری ضروری به نظر برسد اما باید دانست که درک درست از آنچه می گذرد و نیازی که از آن برمی خیزد، نقطه ثقل موضوع است.
این یعنی، فرهنگ با مذهب، یکی شمرده می شود.گاه آن را عین تربیت می دانند.زمانی با ادب، در یک سطح قرار می دهند و در بعضی مواقع، آن را همان اخلاق، تلقی می کنند.
این یعنی، ندانستن مفهوم فرهنگ، غافل شدن از درک حقیقی آن، منحرف شدن از معرفت دانشی و در یک کلام«نادانی فرهنگ» است.گاه چنین وضعیتی، تصادم و تخاصم ساز می شود و فرهنگ را که می توان به فراز رساند، مبتلا به نشیب می نمایند و این درد امروز ماست.