امام علی (ع): كسى كه دانشى را زنده كند هرگز نميرد.
شوشان ـ غلامعباس دیناروند :
به عنوان یک فعال حوزه سلامت عمومی با نگرانی عمیق اعلام میدارم که اهواز بر روی یک بمب ساعتی زیستمحیطی نشسته است!! سالهاست موشها و جوندگان در کانالهای فاضلاب، محلههای فرسوده، انبارهای رها شده و حتی پیادهروهای مرکزی شهر بدون مزاحمت جدی تکثیر میکنند. این وضعیت علاوه بر آنکه یک معضل بصری یا بهداشتی معمولی، میتواند دروازه ورود هانتاویروس به کلانشهر اهواز باشد. هانتاویروسها خانوادهای از ویروسهای مشترک بین انسان و حیوان هستند که عمدتا از طریق استنشاق ذرات آیروسلشده حاصل از ادرار، مدفوع یا بزاق موشهای آلوده به انسان منتقل میشوند. تماس مستقیم مخاط دهان، بینی یا چشم با مواد آلوده، گزش مستقیم توسط موش آلوده (هرچند نادر) و بلعیدن آب یا غذای آلوده به فضولات جوندگان نیز از دیگر راههای انتقال هستند. بیماریهای ناشی از این ویروس در دو شکل بالینی ظاهر میشوند: سندرم ریوی هانتاویروس با علائمی شبیه آنفولانزا و سپس نارسایی حاد تنفسی و مرگ تا ۴۰ درصد موارد، و تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی که با نارسایی کلیه، افت فشار خون و خونریزیهای داخلی همراه است.
وضعیت اهواز از چند منظر بحرانی است. شبکه فاضلاب فرسوده و روباز در بسیاری مناطق به آشیانه امن موشها تبدیل شده است. طبق مشاهدات میدانی در محلههایی مثل کوی علوی، پادادشهر، حصیرآباد و حتی کیانپارس، موشها در روشنایی روز تردد میکنند و انباشت زباله در کوچهها و کنار نهرها، منبع بیپایان غذای آنها را تامین میکند. گرمای هوا و رطوبت مزمن شهر نیز تکثیر سریعتر جوندگان را تسهیل میکند. در چنین شرایطی شوربختانه باید گفت متولیان امر این تهدید را مدیریت آفات معمولی میبینند در حالی که هانتاویروس یک تهدید بیولوژیک درجه دو محسوب میشود. هیچ برنامه منظمی برای صید و آزمایش موشها از نظر آلودگی به هانتاویروس وجود ندارد(البته هنوز به حد آزمایش آلودگی نرسیده ایم ولی بد نیست گهگاهی تست شوند). طعمهگذاری و سمپاشی فصلی و غیرمستمر فقط موشهای ضعیف را حذف کرده و بقیه را مقاومتر میکند. مردم تفاوت بین موش موذی و ناقل هانتاویروس را نمیدانند و حتی بسیاری از کادر درمان با علایم اولیه بیماری آشنا نیستند. بودجههای کلان صرف پروژههای غیراولویت میشود اما ساماندهی فاضلاب روباز اهواز همچنان در هالهای از ابهام است و مهمتر از همه شهرداری، بهداشت، آبفا و محیط زیست هرکدام به سلیقه خود عمل میکنند بدون یک فرماندهی واحد.
تجربه کشورهایی مثل آرژانتین، شیلی و حتی برخی استانهای ایران مثل فارس و خراسان نشان داده که با گسترش شهرنشینی و افزایش تماس انسان با جوندگان، هانتاویروس شلیک میکند. اگر امروز در اهواز اقدامی نکنیم فردا با موارد بستری در آیسییو و مرگومیر روبرو خواهیم شد. اما الان که خبری نیست میشود اقدامی پیشگیرانه داشته باشیم به شرط آنکه اقدامات مؤثر و قابل اجرا از فردا صبح آغاز شود. در گام اول باید کارگروه اضطرار کنترل جوندگان با محوریت دانشگاه علوم پزشکی و عضویت شهرداری، آبفا و سازمان جهاد کشاورزی تشکیل شود. همزمان طعمهگذاری هوشمند و متمرکز در کانونهای بحرانی مثل فاضلابهای اصلی، اسکلههای ماهیگیری، انبارهای غله و مراکز جمعیتی حاشیهنشین آغاز گردد و خانههای بهداشت با آموزش چهرهبهچهره وارد محلههای پرخطر شوند. در بازه یک تا سه ماهه باید نظام سرولوژی فعال راهاندازی شود؛ یعنی صید حداقل دویست موش از مناطق مختلف شهر و آزمایش سرولوژیک برای هانتاویروس با همکاری انستیتو پاستور ایران. کانالهای روباز فاضلاب در اولویت مناطق با تراکم موش بالا باید با پنلهای بتنی پیشساخته و توریهای ضدجوندگان محصور شوند. راهاندازی سامانه مردمی گزارش موش مشابه سامانه ۱۳۷ اما با اولویت بهداشتی و با پاداش برای گزارشهای تاییدشده، و نیز برگزاری کارگاههای تخصصی برای پزشکان اورژانس، داخلی و عفونی مراکز آموزشی-درمانی اهواز از دیگر اقدامات ضروری است.
برای بلندمدت بازطراحی شبکه جمعآوری فاضلاب در هفت منطقه بحرانی اهواز با استانداردهای ضد جوندگان، ایجاد ایستگاههای دایمی پایش جمعیت موش با استفاده از روشهای غیرسمی مثل تلههای زندهگیر و دوربینهای حرارتی، ممنوعیت دپوی زباله در محوطههای باز مسکونی و جایگزینی با مخازن مکانیزه ضربهگیر و تصویب آییننامه جریمه سریع برای ساختمانها و کارگاههای رها شده که به آشیانه موش تبدیل میشوند، باید در دستور کار قرار گیرد.
از امروز هرکس در اهواز با دست خالی زباله جابجا میکند، در انباری تاریک قدم میگذارد یا در کنار نهر فاضلاب نفس میکشد در معرض خطر است. از مسئولان میخواهم به جای شعار دادن این هشدار را باور کنند: هانتاویروس شوخی ندارد و موشهای اهواز هم منتظر اجازه کسی نمیمانند و اما توصیه نهایی به شهروندان، از امروز هنگام تمیزکاری فضاهای آلوده به فضولات موش، حتماً از ماسک N۹۵ و دستکش استفاده کنید. ابتدا با آب و مواد سفیدکننده (وایتکس رقیق) سطح را مرطوب کنید سپس جمع کنید و هرگز جارو نکشید. هرگونه علایم شبهآنفولانزا همراه با تنگی نفس یا کاهش ادرار را جدی بگیرید و به پزشک بگویید: «در معرض موش قرار داشتهام.»
زمان اقدام دیروز بود. امروز آخرین فرصت است. فردا شاید دیر شده باشد.