صحنه ی خوزستان و چگونگی اجرای عملیات بیت المقدس(فتح خرمشهر) 

شوشان ـ سیدعلی حمیده کیش :

ابتدا سالروز آزادسازی و فتح خرمشهر را به همه ملت ایران تبریک عرض می کنم . در این یاداشت بنا دارم صحنه عملیاتی خوزستان را به عنوان یکی از صحنه عملیاتی جنگ تحمیلی به تصویر کشیده تا امت اسلامی بدانندکه دشمن بعثی چگونه به خوزستان حمله کرد و رزمندگان اسلام چگونه با آن مقابله و سرزمین های اشغالی از جمله خرمشهر عزیز را آزاد نمودند. ابتدا باید دانست که این صحنه عملیاتی دارای ۳۰۰ کیلومتر عرض(از شمال تا جنوب استان) و عمق ۱۰۰ کیلومتر(حد فاصل رودخانه های کرخه و کارون تا دجله و اروند رود)بود، هرچند تمام منطقه مذکور به خاطر شکل بیابانی آن، از دیدگاه نظامی قابل عبور و مرور بود، اما معابر عمدة وصولی به صحنه خوزستان را با امعان نظر به  جاده های این منطقه را می توان به شرح زیر بیان کرد:
۲)معبر وصولی شرق بصره، شلمچه، خرمشهر، آبادان
۲)معبر وصولی شرق بصره، پاسگاه زید، ایستگاه راه آهن حسینیه، اهواز
۳)معبر وصولی شرق بصره، طلائیه،جفیر، هویزه، سوسنگرد
۴)معبر وصولی شرق بصره، کوشک، جفیر، پادگان حمید ، اهواز
چگونگی تجاوز عراق در این منطقه
   عراق در ابتدای حمله عمومی خود به ایران در تاریخ ۱۳۵۹/۶۳۱ ، لشکر ۵ پیاده مکانیزه تقویت شده از سپاه سوم خود را از محور شلمچه، با مأموریت تصرف آبادان و خرمشهر وارد عمل کرد و بعد مدت زمانی محدود به دلیل پایداری شدید خرمشهر در مقابل  این تجاوز، یگان‌های دیگری از سپاه سوم عراق از سایر معابر منطقه وارد عمل کرد و به سمت جفیر، پادگان حمید، اهواز، سوسنگرد و حمیدیه پیشروی کردند. 
پیشروی نیروهای متجاوز به طرف اهواز، توسط نیروهای خودی با سرعت تمام سد گردید و محاصره سوسنگرد نیز در هم شکسته شده و این شهر آزاد شد.خرمشهر پس از ۳۶ روز مقاومت دلیرانه که حماسه آن در تاریخ میهن عزیز ثبت شده است به اشغال درآمد و یگان‌های متجاوز با عبور از رودخانه کارون در منطقه مارد، آبادان را نیز محاصره کردند که موفق به تصرف آبادان نگردید .
نیروهای گسترش یافته عمده دشمن در منطقه عمومی جنوب غربی اهواز عبارت بودند از :
۲)لشکر ۵ مکانیزه تقویت شده در کرانه جنوبی کرخه کور
۳)لشکر ۶ زرهی تقویت شده در منطقه عمومی جفیر
۳)لشکر ۹ زرهی تقویت شده در حوالی منطقه کوشک طلائیه
۴)    لشکر ۳زرهی تقویت شده در منطقه عمومی حسینیه
۵)    فرماندهی منطقه خرمشهر متشکل از لشکر ۱۱ پیاده تقویت شده با  چندین تیپ زرهی، پیاده، مکانیزه و یگانهای جیش الشعبی که در منطقه خرمشهر، پل نو و شلمچه گسترش یافته بود.
۶)    یگانهای احتیاط در شرق بصره
الف- چگونگی طرحریزی آزادسازی سرزمین اشغالی در منطقه عملیاتی خوزستان 
سرپل دشمن در شرق کارون با عملیات درخشان و پیروز«ثامن الائمه(ع)» در پایان سال اول جنگ منهدم شد. پس از آن صحنه عملیاتی خوزستان به سه جبهه شمالی، میانی و جنوبی تقسیم گردید.
 در سال دوم جنگ، قوای اسلام با مشارکت سپاه پاسداران، بسیج مردمی  و ارتش جمهوری اسلامی ایران طرحریزی لازم برای باز پس گیری مناطق اشغالی از دشمن را طی سه عملیات آفندی،تهیه و یکی پس از دیگری با موفقیت و با رعایت وحدت فرماندهی به اجرا در آمد و متجاوز  را مجبور کرد که اکثر مناطق شمالی را تخلیه کند.
جبهه میانی در آذر ماه۱۳۶۰ با عملیات طریق القدس آزاد شد و جبهه شمالی با عملیات درخشان فتح المبین در فروردین ماه ۱۳۶۱ منطقه غرب شوش؛اندیمشک از لوث وجود دشمن پاک شد.
پس از عملیات فتح المبین، آزادسازی جبهه جنوبی شامل منطقه جنوب غربی اهواز تا خرمشهر ، هدف حمله نیروهای رزمنده جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت و  با فتح خرمشهر در سوم خرداد ماه سال ۱۳۶۱ به پایان رسید.
بی شک عمده ترین عامل پیروزی در بیرون راندن دشمن از ایران عزیز از جمله خوزستان اصل وحدت فرماندهی بود، بدیهی است، رمز پیروزی در عرصه نبرد با «وضعیت موجود و نبرد با امریکا» نیز وحدت فرماندهی، همراستای و هم افزایی با تعیین استراتژی و طرحریزی متناسب و بکارگیری تمام ظرفیت های موجود امکان پذیرخواهد شد،اما برای وصول به هدف جبهه جنوبی، عملیات آفندی کربلا ۳ طرح ریزی و به مرحله اجرا در آمد.
منطقه عملیاتی«کربلا ۳»(بیت المقدس) به شکل یک چهار ضلعی به طور کلی محدود بود از شمال به کرانه جنوبی رودخانه کرخه کور، از سمت خاور(مشرق) به رودخانه کارون، ازجنوب به رودخانه اروند رود و از سمت باختر(غرب)به منطقه شرق بصره، وسعت این منطقه حدود ۶۰۰۰ کیلومتر مربع بوده و نیروهای خودی و دشمن در یک جبهه ۱۷۰ کیلومتری در سراسر کرانه رودخانه کرخه کور (از هورالعظیم تا دب حردان) و کارون (از آب تیمور تا خرمشهر) با یکدیگر در تماس بودند. شکل کلی زمین منطقه به صورت بیابانی و تقریباً فاقد پستی ،بلندی و عوارض مشخص بوده و عوارض حساس نظامی را به غیر از شهرهای کوچک و بزرگ منطقه مانند هویزه و خرمشهر، مواضع پدافندی مستحکم و خاکریزهای متوالی دشمن تشکیل می دادند.
تمامی منطقه به خاطر شکل بیابانی آن، از دیدگاه نظامی قابل عبور و مرور بوده اما معابر عمدة وصولی در امتداد جاده های ساخته شده در منطقه را می توان به شرح زیر دانست:
۱)    معبر وصولی شرق بصره، شلمچه، خرمشهر، آبادان
۲)    معبر وصولی شرق بصره، پاسگاه زید، ایستگاه راه آهن حسینیه، اهواز
۳)    معبر وصولی شرق بصره، طلائیه،جفیر- هویزه و سوسنگرد
۴)    معبر وصولی شرق بصره، کوشک،جفیر- پادگان حمید و اهواز
۲- چگونگی تجاوز عراق در این منطقه
   عراق درابتدای حمله عمومی خود به ایران در تاریخ ۱۳۵۹/۶/۳۱ لشکر ۵ پیاده مکانیزه تقویت شده از سپاه سوم را از محور شلمچه و با مأموریت تصرف آبادان و خرمشهر در منطقه وارد عمل کرد و اندکی بعد با ملاحظه پایداری شدید خرمشهر در مقابل تجاوز، یگان‌های دیگری از سپاه سوم عراق از سایر معابر این منطقه وارد عمل شدند و به سمت جفیر، پادگان حمید، اهواز، سوسنگرد و حمیدیه پیشروی کردند. پیشروی نیروهای متجاوز به طرف اهواز، توسط نیروهای خودی با سرعت سد شد و محاصره سوسنگرد نیز در هم شکسته شده و این شهر آزاد شد. بخشی از خرمشهر پس از ۳۶روز مقاومت دلیرانه که حماسه آن در تاریخ میهن اسلامی ثبت شده است به اشغال در آمد و یگان‌های متجاوز با عبور از رودخانه کارون در منطقه مارد آبادان را محاصره کرده بودند موفق به تصرف آبادان نشده و در پایان سال اول جنگ سرپل دشمن در شرق کارون با عملیات درخشان و پیروز «ثامن الائمه(ع)» نابود شد.
نیروهای گسترش یافته عمده دشمن در منطقه عمومی جنوب غربی اهواز عبارت بودند از :
۱)    لشکر ۵ مکانیزه تقویت شده در کرانه جنوبی کرخه کور
۲)    لشکر ۶ زرهی تقویت شده در منطقه عمومی جفیر
۳)    لشکر ۹ زرهی تقویت شده در حوالی منطقه کوشک طلائیه
۴)    لشکر ۳ زرهی تقویت شده در منطقه عمومی حسینیه
۵)    فرماندهی منطقه خرمشهر متشکل از لشکر ۱۱ پیاده تقویت شده با تیپ زرهی، پیاده، مکانیزه و یگانهای جیش الشعبی گسترش یافته در شهرخرمشهر، منطقه خرمشهر، پل نو و شلمچه
۶)    یگانهای احتیاط در شرق بصره