دستانی که آهن را به زندگی پیوند می‌زنند

شوشان ـ منوچهربرون  :

گاهی برای شناخت عظمت یک سرزمین، نیازی به جست‌وجو در کتاب‌های قطور تاریخ نیست؛ کافی است در کوچه‌های شهرها و روستاهایش قدم بزنیم و پای سخن مردان و زنانی بنشینیم که با دستان خود تاریخ را زنده نگه داشته‌اند.
چند سال پیش برای ساخت مستندی راهی رامهرمز شدیم. قرار بود با بانویی گفت‌وگو کنیم که سال‌ها در حرفه چلنگری فعالیت داشت. وقتی به خانه‌اش رسیدیم، پیرزنی مهربان در را گشود و با رویی گشاده از ما استقبال کرد. همراهان گفتند این همان استاد چلنگری است که دهه‌ها ابزارهای کشاورزی، وسایل درو و حتی برخی تجهیزات صنعتی را با دستان هنرمند خود ساخته است.
در گفت‌وگویی صمیمی از او درباره زندگی و حرفه‌اش پرسیدم. با آرامشی خاص گفت: «شوهرم چلنگر بود. پس از فوت او، چون سرپرست خانواده شدم، کارش را ادامه دادم و تا امروز این حرفه را رها نکرده‌ام.» جمله‌ای ساده بود، اما پشت آن سال‌ها تلاش، استقامت، مهارت و عشق به کار نهفته بود.
این بانوی سختکوش تنها یک صنعتگر نبود؛ او نماد نسلی از هنرمندان و پیشه‌ورانی است که بدون هیاهو، بخش مهمی از میراث فرهنگی و اقتصادی این سرزمین را حفظ کرده‌اند. نسلی که دانش خود را نه در دانشگاه‌ها، بلکه در کوره‌های آتش، کارگاه‌های کوچک و تجربه سالیان طولانی آموخته‌اند.
خوزستان و بسیاری از نقاط ایران سرشار از چنین گنجینه‌های انسانی است. استادکارانی که هنر ساخت ابزارهای سنتی، صنایع دستی، بافته‌ها، سازها، ظروف، فلزکاری‌ها و ده‌ها رشته دیگر را در سینه دارند. اما واقعیتی تلخ نیز وجود دارد؛ بسیاری از این هنرمندان در سال‌های کهنسالی به فراموشی سپرده می‌شوند و با رفتن آنان، بخشی از دانش بومی و هویت فرهنگی نیز از میان می‌رود.
صنایع دستی فقط یک حرفه یا منبع درآمد نیست؛ روایتگر تاریخ، فرهنگ و سبک زندگی مردم یک سرزمین است. هر ابزار سنتی، هر نقش و هر محصول دست‌ساز، داستانی از گذشته و تجربه نسل‌ها را در خود نهفته دارد. از همین رو حمایت از استادکاران قدیمی در حقیقت حمایت از حافظه فرهنگی جامعه است.
امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند شناسایی، مستندسازی و حمایت از این سرمایه‌های انسانی هستیم. ایجاد کارگاه‌های آموزشی، انتقال تجربیات به نسل جوان، ثبت دانش بومی، حمایت‌های مالی و فراهم کردن بازار فروش برای تولیدات سنتی می‌تواند به حفظ این میراث ارزشمند کمک کند.
نسل جوان باید بداند که بسیاری از هنرها و مهارت‌هایی که امروز در آستانه فراموشی قرار گرفته‌اند، روزگاری ستون‌های اصلی زندگی مردم بوده‌اند. اگر این دانش‌ها ثبت و منتقل نشوند، فردا تنها نامی از آن‌ها در کتاب‌ها باقی خواهد ماند.
آن بانوی چلنگر رامهرمزی تنها آهن را شکل نمی‌داد؛ او اراده، امید و خودباوری را نیز می‌آفرید. دستان او یادآور این حقیقت بود که فرهنگ و هویت یک ملت، بیش از آنکه در بناهای سنگی و یادمان‌ها نهفته باشد، در دل انسان‌هایی زنده است که عمر خود را صرف آفرینش و خدمت کرده‌اند.
پاسداشت این انسان‌ها، پاسداشت تاریخ و هویت ماست؛ هویتی که باید برای نسل‌های آینده حفظ شود تا چراغ هنرهای بومی و صنایع دستی این سرزمین همچنان روشن بماند.