یک نظرسنجی قابل تامل و علت العلل نابسامانی های فرهنگی!

شوشان - دکتر محمدرضا ترکی: برنامه پایش یکشنبه شب در سوال خود از خبرگان اقتصادی نحوه ثروتمند شدن ایرانیان را به نظرسنجی گذاشت. سوال نظرخواهی از خبرگان به این شرح بود : به نظر شما ثروتمندان ایران به طور معمول از چه راهی ثروت خود را به دست آورده اند؟

۸۳ درصد از شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی اعلام کردند که ثروتمندان ایران ثروت خود را از طریق 'رانت و رابطه' بدست آورده‌اند. ۱۲ درصد نیز به 'کار و تلاش' و ۵ درصد نیز به 'بخت و اقبال' رای دادند

تعدادی از نمایندگان مجلس، مدیران ستاد اقتصادی دولت و وزارتخانه ها، مدیران شرکت‌های خصوصی و دولتی، استادان دانشگاه و خبرنگاران اقتصادی رسانه ها، در این نظرسنجی شرکت کردند.

نمی دانم نتیجه این نظرسنجی را تا چه حد از لحاظ علمی می توان به کلیت افکار عمومی تعمیم داد، اما تردیدی نباید داشت که بخش عمده ای از جامعه با آن همداستان است. تردیدی نیست که ندانمکاری های اقتصادی و بحران های ناشی از فشارهای بین المللی و انواع تحریم که به طور اعلام شده و نشده گلوی اقتصاد ایران را در طی سه دهه اخیر فشرده، فرصت های زیادی را برای افرادی فراهم آورده تا از طریق زد و بند و سوء استفاده مالی، یک شبه ره صدساله بروند و به ثروت های افسانه ای برسند و برای رسیدن به ثروت و قدرت بیشتر صحنه سیاسی کشور را نیز دچار تلاطم کنند. حضور بهره مندان از رانت های اقتصادی در پس پشت نزاع های سیاسی این سال ها چیزی نیست که درک آن هوش فوق العاده ای بخواهد!

اما منظور اصلی ما این مباحث نیست. ما در اینجا به آثار مخرب فرهنگی این موضوع کار داریم که به نظر می رسد علت العلل همه نابسامانی های فرهنگی و فروریختن بنیان های فکری و عقیدتی جامعه و سقوط تدریجی هنجارها و ارزش های اجتماعی در دو دهه اخیر است.

جامعه ای که در این دو دهه هر روز شاهد رشد بی حساب و کتاب یک قشر بهره مند تازه به دوران رسیده و سقوط وضعیت اقتصادی خود است، به طور طبیعی به همه چیز بدبین می شود، از تلاش علمی و عملی بازمی ماند؛ چرا که آن را بی حاصل می یابد؛ ارزش های اخلاقی را پوچ می انگارد، و هر روز بخش بیشتری از چنین جامعه ای به سوی هرهری مذهبی و لاابالیگری و لذت طلبی پوچ انگارانه تمایل پیدا می کند و مشکلات و بحران های روحی و روانی در آن شدت می گیرد.

به نظر می رسد تا این نگاه در جامعه به وجود نیاید که کار و تلاش و نه رانت و رابطه است که می تواند باعث رشد اقتصادی افراد شود، در بر همین پاشنه خواهد چرخید و نه با زور و فشار و سختگیری های اجتماعی و نه با تبلیغات اخلاقی نمی توان هیچ کار اساسی برای بهبود مناسبت های فرهنگی جامعه انجام داد!