چرا خوزستان را آب نبرد؟

شوشان – اشاره : سیل خوزستان در مظلومیت و غافلگیری کشاورزان و روستاییان خوزستانی به وقوع پیوست که دل به درآمدی از زمین های بارور خود بسته بودند که طی چند شبانه روز بسیاری از داریی های آنان از بین رفت یا با خسارات جدی مواجه شد و در این بین انتقاداات شدیدی متوجه دستگاه های مسئول شد. متن ذیل اما یکی از معدود متن هایی ست که از زاویه ای دیگر به سیل و سد نگاه می کند . از نگاه کارکرد و آمادگی سد که یکی از سازه های مهم در پدافند غیر عامل برای دشت خوزستان است که البته زاویه دیدی متفاوت با نوشته ها و تصاویری ست که تاکنون منتشر شده و نوعی فرصت دادن به دستگاه و مسئولینی ست که در این چند روز آماج انتقادات بودند. با هم بخوانیم تا شاید به درک درست تر و میانه تری از ماجرا برسیم :

سعید رئوفی‌نسب با اشاره به هشدار سازمان هواشناسی می‌گوید در مورد ۲۴ ساعت بحرانی وضعیت سد دز به ایران آنلاین می‌گوید:

مدیریت بحران از قبل 16 شهر را در منطقه تعطیل کرده بود. اما چهارشنبه یعنی 25 فروردین باران نیامد. برای همین هم خیلی‌ها جدی نگرفتند. باران پنجشنبه شروع شد و هر لحظه به شکل حیرت‌آوری ورودی آب زیاد شد. استان #خوزستان در سال به طور میانگین 250 میلی‌متر باران دارد اما همین مقدار در عرض 24 ساعت بارید. این را هم در نظر داشته باشید که رودخانه‌های لرستان و کرمانشاه و ایلام همه وارد این سد می‌شوند و دز همیشه در حالت عادی وضعیت خوبی دارد مخصوصاً به نسبت سد کرخه. طول دریاچه پشت سد 65 کیلومتر است و 3 میلیارد متر مکعب ظرفیت دارد. قبل از سیل 2 و نیم میلیارد متر مکعب آب داشتیم و با 500 هزار متر مکعب دیگر پر می‌شد. حالا فکر کنید در عرض چند ساعت 3 متر آب به طول 65 کیلومتر وارد سد می‌شود و با موج‌های مدامی که وارد می‌کند به سینه سد فشار می‌آورد. اگر خدای ناکرده سد می‌ترکید 70 درصد خوزستان زیر آب می‌رفت.

 آن شب فقط در لرستان 230 میلیمتر باران آمد. یعنی حدود مجموع بارندگی‌های یک سال کل استان خوستان. بیشتر بارندگی‌ها هم بالای سد دز بود. این پدیده لااقل در 70 سال گذشته بی‌سابقه است و ما هم هیچ وقت چنین چیزی را تجربه نکرده بودیم. فکر می‌کردیم در نهایت آورده سد 4 هزار متر مکعب بر ثانیه باشد. این را هم بگویم وقتی جایی سد می‌سازند قبلاً اقلیم آن منطقه را در نظر می‌گیرند. این سد را هم 50 سال پیش ایتالیایی‌ها ساخته‌اند و با اینکه دومین سد قدیمی ایران است، یکی از بهترین و سرحال‌ترین سدها هم هست. ضخامت بتن قطر تاج سد 4 و نیم متر است که در کف به 27 متر می‌رسد. یک سد دو قوسه محکم که هم با دستگاه‌های اندازه‌گیری دقیق می‌شود سلامت آن را مدام مانیتور کرد و هم این امکان هست که وسط سد راه رفت و به شکل چشمی دیواره‌ها را دید تا اگر خدای ناکرده ترکی وجود داشته باشد، با تزریق بتن ترمیم‌اش کرد.

 یک روز قبل از سیل یعنی 25 فروردین آورده رودخانه افزایش پیدا کرده بود و از 200 تا 300 متر مکعب در حالت عادی به 700 متر مکعب در ثانیه رسیده بود. این نشان می‌داد که در بالا دست اوضاع مساعد نیست. ساعت 12 ظهر پنجشنبه این میزان به هزار و 300 متر مکعب رسید و 10 شب به 2 هزار. البته تا ساعت 2 شب نگرانی نداشتیم و تا 4 هزار متر مکعب را هم پیش‌بینی کرده‌ بودیم و پیش‌بینی کرده بودیم به 4 هزار متر رسید. همین طور برای پیشگیری از بروز حادثه خروجی و دورریز آب را هم به 1250 متر بر ثانیه رسانده بودیم. تا آن زمان نیازی نبود به روستاهای پایین دست اطلاع داده شود. اما لحظه لحظه وضعیت وحشتناک شد. توی اتاق فرمان هر لحظه باید محاسبات دقیقی برای بالانس کردن ورودی و خروجی انجام می‌گرفت. قاعدتاً تنش هم به وجود می‌آمد. هر کسی نظری داشت و در نهایت باید تصمیمی جدی گرفته می‌شد. ساعت 3 نیمه شب هر لحظه ارتفاع آب بالا می‌آمد و سیل با شدت 6 هزار مترمکعب وارد سد می‌شد. سرریز آب را باز هم افزایش دادیم ولی ساعت 4 صبح ورودی به 8 هزار متر رسید. چنین چیزی هرگز نمی‌توانست اتفاق بیفتد و هیچ کسی فکرش را هم نمی‌کرد.

 هر لحظه به رئیس آب منطقه خوزستان گزارش می‌دادیم و مطمئن شده بودیم که با این وضعیت حتماً سد آسیب می‌بیند. اگر می‌خواستیم سد را نجات دهیم، باید 4 صبح خروجی‌ها را باز می‌کردیم که آب با سرعت 3 هزار متر مکعب در ثانیه خارج شود. این وضعیت مردم را غافلگیر می‌کرد. در نهایت ساعت 5 صبح تصمیم گرفتیم مقدار خروجی را بیشتر کنیم و همزمان به مردم اطلاع دهیم. سرریز را به 2 هزار رساندیم و 6 صبح به 3 هزار و 400. فرمانداری‌های شوش، دزفول و اندیمشک را هم از موضوع مطلع کردیم. این حالت هم می‌توانست تا حدودی بار سد را کم کند و هم سیل جدی و خطرناکی به وجود نیاورد. اطلاع‌رسانی درست و بموقع بود. طوری که همه باخبر شده بودند و تلفات و خسارت جدی هم به بار نیامد. شب سختی بود.

 متأسفانه رودخانه‌های ما لایروبی نمی‌شوند، اگر رودخانه دز لایروبی شده بود باید تا 6 هزار متر مکعب را هم تاب می‌آورد. خب سال‌هاست که رودخانه دز تمیز نشده و به همین خاطر سیلاب راه افتاد. البته بیشتر کناره‌های بستر رود تخریب شد و خرابی آنچنانی به بار نیامد.

 ساعت 10 صبح جمعه سد به ثبات رسید و توانستیم خروجی را به هزار و 300 متر مکعب برسانیم