پول شما دیگر همان مسیر قدیمی را نمی‌رود

شوشان ـ عارف شریفی صرخه : 

 همانطور که همه فهمیدیم، دولت با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد ارز ترجیحی نهاده‌ها و کالاهای اساسی رسما حذف شد؛ اما این یعنی چه؟ اقتصاد یک قاعده خیلی ساده دارد: هرچه راه پول طولانی‌تر باشد، احتمال اینکه به مردم نرسد بیشتر است، ارز ترجیحی دقیقا همین مشکل را داشت.

ارز ترجیحی یعنی دولت دلار ارزان را به واردکننده و واسطه می‌داد تا کالا ارزان به مردم برسد اما در عمل چه شد؟ دولت پول را داد، اما نمی‌توانست مطمئن باشد کالا واقعا با قیمت پایین به مردم فروخته می‌شود. 

 بعضی واردکننده‌ها کالا را گران فروختند، بعضی قاچاق کردند و بعضی اصلا وارد نکردند، نتیجه؟ پول خرج شد، ولی سفره مردم آن‌قدر که باید، بهتر نشد.

 اقتصاددان‌ها یک حرف ساده دارند: اگر می‌خواهی به مردم کمک کنی، پول را بده به خودشان، نه به واسطه‌ها چون وقتی پول دست خود مردم باشد، هم معلوم است کجا خرج می‌شود و هم فساد کمتر می‌شود.

 حالا دولت می‌گوید به جای ارز ترجیحی، پول یا اعتبار خرید را مستقیم به مردم می‌دهد؛  یعنی همان پولی که قبلا به واردکننده می‌رسید، مستقیم به خانوار داده شود؛  این کار ساده‌تر است و قابل نظارت! یعنی اگر پول نرسد، مردم می‌فهمند و اعتراض می‌کنند؛ اما وقتی پول وسط راه گم شود، کسی دقیق نمی‌داند کجا رفته است.

 البته یک واقعیت وجود دارد: با حذف ارز ارزان، قیمت بعضی کالاها بالا می‌رود، این طبیعی است اما اگر هم‌زمان پول جبران این گرانی به مردم داده شود، فشار واقعی کمتر می‌شود. ممکن است نیازی در سبد غذایی گران شود، اما اگر پول آن در جیب مردم باشد، گرسنه نمی‌مانند.

 یک مشکل بزرگ دیگر هم چندنرخی بودن ارز است. وقتی دلار چند قیمت دارد، بعضی‌ها دنبال این می‌افتند که دلار ارزان بگیرند و گران بفروشند و این یعنی دلالی، قاچاق و بی‌نظمی. اقتصاددان‌ها می‌گویند یک قیمت برای ارز یعنی آرامش بیشتر بازار.

 اینکه دولت می‌گوید این پول «یارانه» نیست و «حق شهروندی» است هم معنی دارد، یعنی این پول صدقه نیست، حق مردم است و وقتی مردم این را حق خود بدانند، بیشتر پیگیر می‌شوند که آیا درست پرداخت شده یا نه.

 در نهایت، حذف ارز ترجیحی کار راحتی نیست و ممکن است اولش سخت باشد اما ادامه دادن سیاستی که پولش به مردم نمی‌رسد، سخت‌تر است؛ اقتصاد راه ساده‌ای پیشنهاد می‌دهد: یا پول را مستقیم به مردم بده، یا قبول کن که بخش زیادی از آن در مسیر گم می‌شود.