وقتی رسول، با صدای ماهور، به سوی من می‌آید!

شوشان ـ لفته منصوری :

گاهی تلاوت قرآن، صرفاً شنیدن آیه نیست؛ دیدار است. دیداری که در آن، صدا واسطه می‌شود تا معنا از لفظ عبور کند و مستقیم بر دل بنشیند. تلاوت آیه ۱۷۰ سوره مبارکه نساء با صدای پرتحریر، مخملی و نافذ استاد شیخ محمود شحات انور از همین جنس تجربه‌هاست؛ تجربه‌ای که شنونده را از جایگاه «مخاطب عام» بیرون می‌کشد و به مقام «مدعو خاص» می‌رساند.
آیه با ندا آغاز می‌شود:
«يَا أَيُّهَا النَّاسُ…»
ندا، نه آرام است و نه نجواگونه؛ آشکار، رسا و بیدارکننده است. قاری آگاهانه آیه را بر بستر مقام ماهور می‌نشاند؛ ماهوری که در این تلاوت ـ به تعبیر و تحلیل استاد دکتر مهدی دغاغله، قرآن‌پژوه معاصر ـ ترکیبی سنجیده از عجم و رست است. در فراز نخست، نغمهٔ عجم به‌کار گرفته می‌شود؛ نغمه‌ای با ساختاری باز و پرطنین که ذاتاً زبان اعلان و فراخوان است.
اینجا «یا أیها الناس» فقط یک خطاب قرآنی نیست؛ صدایی است که دیوار زمان را می‌شکند و شنوندهٔ امروز را مستقیماً مخاطب قرار می‌دهد.
در همین نقطه، آیه با تمام پیکرهٔ لفظی و معنایی‌اش حاضر می‌شود:
﴿يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِن رَّبِّكُمْ فَـَٔامِنُوا خَيْرًا لَّكُمْ﴾
«ای مردم! پیامبر، حق را از سوی پروردگارتان برای شما آورده است؛ پس ایمان بیاورید که برای شما بهتر است.»
این خوانش صوتی، کاملاً با تفسیر علامه طباطبایی در المیزان هم‌خوان است. ایشان تصریح می‌کنند که خطاب این آیه، عمومی است و همهٔ بشر را دربرمی‌گیرد؛ نه فقط اهل کتاب و نه قومی خاص. رسالت پیامبر، جهانی است و ایمان به او، دعوتی فراگیر. نغمهٔ عجم، این جهان‌شمولی را نه در قالب مفهوم، بلکه در هیئت احساس به شنونده منتقل می‌کند.
اما نقطهٔ ظریف و تعیین‌کنندهٔ تلاوت، بر واژهٔ «ٱلرَّسُولُ» رخ می‌دهد؛ همان‌جا که به تحلیل دکتر دغاغله، قاری آگاهانه لحن را می‌شکند. شدت صوت فرو می‌نشیند، تحریرها نرم‌تر می‌شوند و شیخ محمود شحات انور با انعطافی حساب‌شده، از فضای عجم به نغمهٔ رست وارد می‌شود. این تغییر، ناگهانی و نمایشی نیست؛ تدریجی، آرام و معناگراست. گویی پس از اعلان حقیقت، اکنون نوبت معرفی آورندهٔ آن حقیقت است؛ پیامبری که نه با هیبت قدرت، بلکه با آرامش رحمت شناسانده می‌شود.
رست در این تلاوت، حامل وقار، طمأنینه و اعتماد است. پیامبر، در این فرود صوتی، به‌مثابه «رحمةً للعالمین» جلوه می‌کند؛ کسی که آمدنش، نه تهدید، بلکه تضمین خیر است. در همین لحظه است که شنونده احساس می‌کند رسول خدا، با حقیقتی روشن و دلی آرام، به سوی او قدم برداشته است.
وقتی آیه به فراز:
«فَـَٔامِنُوا خَيْرًا لَّكُمْ»
می‌رسد، معنا به کمال می‌نشیند. علامه طباطبایی تأکید می‌کنند که «خَيرًا لَكُم» حالِ ایمان است؛ یعنی ایمان‌آوردن، ذاتاً و جدانشدنی، خیر انسان است. در این تلاوت، این معنا فقط گفته نمی‌شود؛ چشانده می‌شود. نغمهٔ رست، این خیرِ ملازم ایمان را به تجربه‌ای درونی بدل می‌کند.
در این لحظه، شنونده دیگر صرفاً شنونده نیست؛ حاضر است. احساس می‌کند خطاب آیه از «ناس» به «من» تغییر کرده است. گویی رسول خدا، نه به‌عنوان شخصیتی تاریخی، بلکه با تمام خیر دنیا و آخرت، اکنون و این‌جا، او را به ایمان فرا می‌خواند.
تلاوت شیخ محمود شحات انور از آیه ۱۷۰ سوره نساء، صرفاً اجرای یک مقام یا نمایش مهارت صوتی نیست؛ رویدادی معنوی است؛ رویدادی که ـ به مدد تفسیر قرآنی و تحلیل موسیقایی ـ صدا را به تفسیر و تلاوت را به تجربه‌ای زنده از ارتباط با خدا بدل می‌کند.
رسول آمده است، با حق؛
و ایمان، سراسر خیر است.