سایت تکثیر و احیای آهوی ایرانی دیمه رامهرمز؛ الگویی موفق از پیوند دانش، تعهد و مشارکت مردمی

شوشان ـ منوچهر برون :

در روزگاری که خبرهای ناامیدکننده از نابودی زیستگاه‌ها و شکست طرح‌های حفاظتی به امری تکراری بدل شده است، شنیدن روایت یک موفقیت، آن هم در دل طبیعت خوزستان، امیدی تازه می‌آفریند. سایت تکثیر و احیای آهوی ایرانی دیمه رامهرمز از جمله نمونه‌های درخشان حفاظت از حیات وحش در سطح کشور است؛ سایتی که نه بر کاغذ، بلکه در میدان عمل به نتیجه رسیده است.
چند روز پیش، پس از سال‌ها پیگیری، فرصتی فراهم شد تا به همراه کارگردان مستند و جمعی از فعالان و کارشناسان آموزش محیط زیست خوزستان، بازدیدی از این سایت داشته باشیم؛ بازدیدی که قرار است مقدمه ساخت مستندی درباره زندگی آهوی دیمه باشد. آهو، یا همان غزالِ آشنا در شعر و ادبیات فارسی، این‌بار نه در بیت‌های خیال‌انگیز شاعران، بلکه در واقعیت زنده و پویا پیش چشم ما می‌دوید.
سایت دیمه، امروز به‌عنوان یکی از مراکز موفق تکثیر و احیای آهوی ایرانی شناخته می‌شود؛ موفقیتی که در تضاد آشکار با سرنوشت برخی دیگر از سایت‌های تکثیر گونه‌های جانوری در کشور است که به دلایل گوناگون، از ضعف مدیریت تا نبود مشارکت اجتماعی، با شکست مواجه شدند. اما در رامهرمز، داستان به گونه‌ای دیگر رقم خورد.
نقش محیط‌بانان پرتلاش رامهرمز در این موفقیت انکارناپذیر است. تعهد، صبوری و شناخت دقیق آنان از زیستگاه، سبب شد تا این طرح نه‌تنها به مرحله تکثیر برسد، بلکه با چندین مرحله رهاسازی موفق در سطح منطقه، پویایی و کارآمدی خود را به اثبات برساند. آهوها، بار دیگر به دشت بازگشتند؛ نه به‌عنوان نماد، بلکه به‌مثابه موجودی زنده که حق زیستن دارد.
در کنار اقدامات فنی و حفاظتی، ارتباط مؤثر با جوامع محلی و روستاییان منطقه نقشی کلیدی در تداوم این موفقیت داشته است. آموزش، آگاه‌سازی و جلب مشارکت مردم باعث شد حفاظت از آهو، از یک پروژه دولتی به یک دغدغه اجتماعی تبدیل شود. وقتی مردم خود را شریک حفاظت بدانند، طبیعت نیز فرصت نفس کشیدن می‌یابد.
رامهرمزِ باستان، در سفرنامه‌ها و روایت‌های تاریخی، شهری سبز با بیشه‌زارهای انبوه و زیستگاهی غنی برای گونه‌های مختلف حیات وحش توصیف شده است؛ سرزمینی که روزگاری آهو، گوزن و حتی شیر ایرانی در آن می‌زیستند. گذر زمان، توسعه ناهماهنگ و فشارهای انسانی بسیاری از این گونه‌ها را از این جغرافیا حذف کرد، اما تلاش برای حفظ آهو در دیمه، تلاشی است برای ترمیم حافظه زخمی طبیعت.
از منظر ادبی، احیای آهو در رامهرمز، بازگشت یک واژه گمشده به متن طبیعت است؛ واژه‌ای که قرن‌ها در شعر فارسی زیسته و اکنون دوباره در دشت‌های خوزستان جان گرفته است. این حرکت ارزشمند، نه‌تنها قابل تقدیر، بلکه شایسته الگو شدن در دیگر نقاط کشور است.
سایت تکثیر و احیای آهوی ایرانی دیمه رامهرمز نشان داد که حفاظت از حیات وحش، اگر با دانش، مدیریت درست و مشارکت مردمی همراه شود، می‌تواند از مرز شعار عبور کند و به یک موفقیت ملی بدل شود؛ موفقیتی که امید را به طبیعت و انسان، همزمان بازمی‌گرداند.