خوزستان؛ سرزمین آب، آفتاب و روایت‌های کهن

شوشان ـ منوچهر برون :

خوزستان از آن دست سرزمین‌هایی است که تاریخ و طبیعت در آن به گفت‌وگویی دیرینه نشسته‌اند. استانی که نامش با تمدن، مقاومت، فرهنگ و تنوع اقلیمی گره خورده و هر گوشه‌اش ظرفیتی نهفته برای گردشگری دارد؛ ظرفیتی که اگر درست دیده و روایت شود، می‌تواند به یکی از پیشران‌های توسعه پایدار کشور بدل شود.
نخستین مزیت خوزستان، پیشینه تاریخی آن است. از چغازنبیل، این میراث جهانی تمدن ایلام، تا شوشِ باستانی که قرن‌ها مرکز قدرت و فرهنگ بوده، خوزستان همچون موزه‌ای زنده از تاریخ ایران‌زمین است. سازه‌های آبی شوشتر، شاهکار مهندسی کهن، نشان می‌دهد مردمان این دیار از هزاران سال پیش با طبیعت گفت‌وگو کرده‌اند و آن را به خدمت زندگی درآورده‌اند. چنین آثاری، نه فقط مقصد گردشگری، که کلاس درس تمدن و خرد ایرانی‌اند.
در کنار تاریخ، طبیعت خوزستان نیز چهره‌ای چندگانه و شگفت‌انگیز دارد. از شکوه زاگرس و جنگل‌های بلوط شمال و شمال‌شرق استان تا دشت‌های پهناور مرکز خوزستان و نخلستان‌های جنوب، این تنوع اقلیمی می‌تواند سلایق گوناگون گردشگران را پاسخ دهد. رودخانه‌های کارون، دز و کرخه، ظرفیت بالایی برای گردشگری آبی، اکوتوریسم و حتی گردشگری ورزشی دارند؛ ظرفیتی که هنوز آن‌گونه که باید، بالفعل نشده است.
خوزستان، استان فرهنگ‌هاست. عرب، بختیاری، لر، قشقایی و دیگر اقوام، با آداب‌ورسوم، موسیقی، پوشش و آیین‌های خاص خود، رنگین‌کمانی از هویت ایرانی را ساخته‌اند. این تنوع فرهنگی اگر به‌درستی معرفی شود، می‌تواند پایه‌ای برای گردشگری فرهنگی و مردم‌محور باشد؛ گردشگری‌ای که نه بر ویترین‌های مصنوعی، بلکه بر زیست واقعی مردم تکیه دارد. موسیقی محلی، آیین‌های بومی، غذاهای سنتی و صنایع‌دستی، همه روایت‌هایی زنده از این سرزمین‌اند.
سواحل خلیج فارس و بنادر جنوبی استان نیز ظرفیتی مغفول‌مانده‌اند. گردشگری دریایی، بنادر تاریخی، بازارهای محلی و پیوند دریا با فرهنگ جنوب، می‌تواند خوزستان را به یکی از مقاصد مهم گردشگری دریامحور کشور تبدیل کند؛ به شرط آن‌که زیرساخت‌ها، خدمات و تبلیغات هدفمند فراهم شود.
با این همه، باید اذعان کرد که گردشگری خوزستان بیش از آن‌که از کمبود ظرفیت رنج ببرد، از کمبود برنامه، روایت و سرمایه‌گذاری هوشمند آسیب دیده است. ضعف زیرساخت‌ها، کمبود اقامتگاه‌های بوم‌گردی، نبود معرفی ملی و بین‌المللی و گاه نگاه امنیتی یا حاشیه‌ای به استان، مانع شکوفایی این ظرفیت‌ها شده است.
توسعه گردشگری در خوزستان، نیازمند نگاه فرهنگی، مشارکت جوامع محلی و استفاده از رسانه‌ها و شبکه‌های محلی و ملی است. آموزش جوامع بومی، حمایت از سرمایه‌گذاران مسئولیت‌پذیر و روایت درست زیبایی‌ها و توانمندی‌های استان، می‌تواند تصویر خوزستان را از «استان مسئله‌دار» به «سرزمین فرصت‌ها» تغییر دهد.
خوزستان فقط مقصد سفر نیست؛ تجربه‌ای است از تاریخ، طبیعت و انسان. سرزمینی که اگر دیده شود، شنیده شود و درست معرفی گردد، می‌تواند نه‌تنها گردشگران، که امید و سرمایه را نیز به خود جذب کند.