از بازنمایی خرده‌فرهنگ‌ها تا تقویت فرهنگ ملی

شوشان ـ منوچهربرون :

رسانه، تنها ابزار انتقال خبر نیست؛ آینه‌ای است که جامعه خود را در آن می‌بیند، می‌شنود و بازتعریف می‌کند. در روزگاری که امواج رسانه‌های فراسرزمینی، روایت‌های یک‌سویه و گاه تحریف‌شده از هویت‌های محلی و ملی ارائه می‌دهند، بازگشت به رسانه‌های بومی و محلی نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی فرهنگی و راهبردی است.
توسعه‌ی رادیوهای شهری و تلویزیون‌های محلی، اقدامی بزرگ در جهت بازنمایی آداب، رسوم، زبان‌ها، لهجه‌ها و زیست‌جهان مردم هر منطقه است؛ اقدامی که در لایه‌ای عمیق‌تر، به تقویت خرده‌فرهنگ‌ها و در نهایت، به تحکیم فرهنگ ملی می‌انجامد. فرهنگ ملی، حاصل حذف تفاوت‌ها نیست، بلکه برآمده از هم‌نشینی متکثر صداها، روایت‌ها و حافظه‌های محلی است.
سال‌ها پیش، راه‌اندازی رادیوی شهری دزفول نقطه‌ی عطفی در این مسیر بود. رادیویی که توانست از دل شهر برخیزد، با مردم سخن بگوید و روایتگر زندگی روزمره، تاریخ شفاهی، موسیقی بومی، آیین‌ها و دغدغه‌های اجتماعی شهر باشد. امروز این رادیو، به‌عنوان یکی از رادیوهای شهری موفق در مجموعه مراکز صدا و سیما شناخته می‌شود؛ تجربه‌ای که نشان داد اگر رسانه به مردم نزدیک شود، مردم نیز آن را از خود می‌دانند.
اکنون، پروژه‌های مشابهی در شهرهایی چون مسجدسلیمان، شوشتر، ایذه و دیگر نقاط خوزستان در دست مطالعه و پیگیری است. این تلاش‌ها، اگر با نگاه فرهنگی عمیق، برنامه‌ریزی بلندمدت و بهره‌گیری از نیروهای بومی و متخصص همراه شوند، می‌توانند به شبکه‌ای از رسانه‌های محلی پویا و اثرگذار تبدیل شوند؛ شبکه‌ای که نه در حاشیه، بلکه در متن زندگی اجتماعی مردم حضور دارد.
در این میان، راه‌اندازی تلویزیون شهری برای منطقه منگشت، که مناطق شمالی خوزستان را پوشش دهد، اهمیتی دوچندان دارد. منگشت، تنها یک جغرافیا نیست؛ حافظه‌ای زنده از تاریخ، مقاومت، موسیقی، آیین‌ها و فرهنگ‌های ریشه‌دار بختیاری و هم‌جواران آن است. تلویزیون شهری منگشت می‌تواند روایتگر این سرمایه‌ی فرهنگی باشد؛ روایتی از درون، نه نگاهی از بیرون.
چنین رسانه‌ای، علاوه بر کارکرد فرهنگی، نقشی مهم در تقویت انسجام اجتماعی و ملی ایفا می‌کند. وقتی هر منطقه صدای خود را در چارچوب رسانه ملی می‌شنود، احساس دیده‌شدن و تعلق تقویت می‌شود. این احساس تعلق، پایه‌ی انسجام ملی است؛ انسجامی که از احترام به تفاوت‌ها می‌گذرد، نه از نادیده‌گرفتن آن‌ها.
در نهایت، توسعه رادیوهای شهری و تلویزیون‌های محلی، سرمایه‌گذاری بر «فرهنگ» است؛ سرمایه‌گذاری‌ای که سود آن نه‌تنها در آمار مخاطب، بلکه در آرامش اجتماعی، تقویت هویت، و گفت‌وگوی میان فرهنگ‌ها نمایان می‌شود. خوزستان، با همه‌ی تنوع قومی، زبانی و تاریخی‌اش، بیش از هر زمان دیگری شایسته‌ی رسانه‌هایی است که روایتش را با صدای خودش بازگو کنند؛ رسانه‌هایی که پل باشند، نه دیوار؛ صدا باشند، نه پژواک دوردست.