اهمیت توسعه صنایع پایین‌دستی در مسجدسلیمان

شوشان - بیدار دل :

برای شهر مسجدسلیمان با ذخایر غنی نفت و گاز اما نرخ بیکاری حدود ۴۵ درصد، توسعه صنایع پایین‌دستی، استراتژی محوری برای رهایی از «نفرین منابع» و تحول اقتصادی و اجتماعی است.

تأثیرات کلیدی توسعه صنایع پایین‌دستی

برای درک اهمیت آن، می‌توان به ابعاد زیر توجه کرد:

تحول اقتصادی و افزایش ارزش افزوده

· وضعیت کنونی و مشکل: وابستگی تاریخی به صادرات نفت خام یا محصولات اولیه (مانند اوره)، شبیه «نسخه مدرن فروش مواد خام» با ارزش بسیار پایین است. این مسئله به «نفرین منابع» در منطقه انجامیده است.
· نقش صنایع پایین‌دستی: تبدیل نفت خام و گاز طبیعی به محصولاتی با ارزش افزوده بسیار بالاتر مانند محصولات پتروشیمی، پلیمرها و سوخت‌های ویژه در خود منطقه. این امر، تغییری بنیادی از «فروش مواد خام» به «خلق ارزش افزوده واقعی» است.

ایجاد اشتغال و ثبات اجتماعی

· وضعیت کنونی و مشکل: نرخ بیکاری بالا (بیش از ۴۵٪) مستقیماً منجر به فقر، افزایش طلاق، فساد و سایر مشکلات اجتماعی شده است.
· نقش صنایع پایین‌دستی: صنایع بالادستی (مانند پالایش) سرمایه‌بر هستند و اشتغال کمی ایجاد می‌کنند. در مقابل، صنایع پایین‌دستی (مانند صنایع تبدیلی پلیمر، شیمیایی دقیق) می‌توانند تعداد زیادی شغل پایدار ایجاد کنند. به عنوان مثال، یک زنجیره کامل پتروشیمی می‌تواند ده‌ها هزار فرصت شغلی برای منطقه ایجاد کند.

توسعه منطقه‌ای و امنیت استراتژیک

· وضعیت کنونی و مشکل: مسجدسلیمان به عنوان مهد صنعت نفت ایران، پس از اکتشاف رو به افول گذاشت. همچنین کشور وابستگی وارداتی در مواد شیمیایی پیشرفته و مواد مورد نیاز صنایع دفاعی دارد.
· نقش صنایع پایین‌دستی:
  · برای منطقه: می‌تواند صنایع جانبی (مانند لجستیک، بسته‌بندی) را رونق بخشد و توسعه زیرساخت‌ها (راه‌آهن، فرودگاه) را شتاب دهد و ساختار اقتصادی منطقه را دگرگون کند.
  · برای کشور: تکمیل زنجیره ارزش (به ویژه در پیوند با مجتمع پالایشی-پتروشیمی برنامه‌ریزی شده در منطقه) می‌تواند منجر به تولید مواد استراتژیک مانند پلیمرهای صنایع دفاعی یا پیش‌سازهای سوخت موشک شود و استقلال صنایع دفاعی را افزایش دهد. موقعیت داخلی (غیرساحلی) مسجدسلیمان نیز از منظر امنیت استراتژیک مزیت دارد.

چالش‌های اصلی و مسیر پیش‌رو

دستیابی به این تحول با چالش‌های متعددی روبرو است :

· مدیریت و فساد : مشکلاتی مانند فساد، تصمیم‌گیری غیرمتمرکز و عدم شفافیت در مدیریت محلی، بهره‌وری از منابع توسعه را کاهش می‌دهد.
· ضعف زیرساخت‌ها: کمبود زیرساخت‌های صنعتی مانند حمل و نقل (راه‌آهن، فرودگاه) و شبکه برق، توسعه صنعت را محدود می‌کند.
· سرمایه و فناوری : تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت‌های خارجی، دستیابی به فناوری پیشرفته و سرمایه کافی را دشوار می‌سازد.
· منابع انسانی : نیازمند تقویت آموزش‌های فنی و حرفه‌ای محلی برای انطباق نیروی کار با نیازهای صنعت ارتقا یافته است.

💡 جمع‌بندی

برای مسجدسلیمان، توسعه صنایع پایین‌دستی :

· در کوتاه‌مدت: مستقیم‌ترین راه حل اقتصادی برای مقابله با بحران بیکاری بالا و کاهش مشکلات اجتماعی است.
· در میان‌مدت و بلندمدت: تنها مسیر برای شکستن «نفرین منابع» و دستیابی به تنوع بخشی اقتصادی و توسعه درون‌زای پایدار است.
· در سطح استراتژیک: حلقه کلیدی برای تبدیل مزیت منابع محلی به رقابت‌پذیری صنعتی ملی و دارایی امنیت استراتژیک کشور است.

به طور خلاصه، این موضوع تنها احداث چند کارخانه نیست، بلکه ایجاد یک اکوسیستم کامل صنعتی برای تزریق حیات جدید به این شهر تاریخی و تبدیل آن از «محلۀ تاریخی نفت» به یک قطب صنعتی مدرن است.