شوشان - مهری کیانوش راد:
شاعری که با نغمه های افسونگرش آن چنان بر تار و پود انسان تاثیر می گذارد ، که هر کسی او را خویشاوند خویش می یابد .
گاه بر فرق آسمان می نشیند و گاه تا اسفل السافلین جولان می دهد.
یکی او را گناهکار می داند ، گناهکاری که به فسق و فجور خویش افتخار می کند ، اهل شراب است و شاهد بازی و دیگری او را ملحد می داند.
یکی گناه حافظ را شیعه بودن او می داند و دیگری او را به گناه غیر شیعه بودن محکوم می کند.
یکی دنبال این است که چرا حافظ شعر یزید را در اولین غزل خود آورده است و درستی آن را محک می زند .
محمد گلندام ، هم درس حافظ از او به ذات ملکی صفات و کسی که در لطافت اخلاق مانند هوای بهاری است ، یاد می کند .
عبدالرحمان جامی در نفخات الانس می گوید:
«وی لسان الغیب و ترجمان الاسرار است ...»
کسی که در زمان حیات خود و به دلیل دلمشغولی های علمی فرصت جمع آوری اشعار خود را نداشته است .
از شاعران معاصر ، احمد شاملو ، حافظ را این گونه معرفی می کند:
« به راستی کیست ، این قلندر یک لا قبای کفرگو و یا کیست این آشنای ناشناس مانده که چنین رو در رو با قدرت ابلیسی شیخان روزگار دلیری می کند.
و ادامه می دهد :
به راستی کیست این مرد عجیب که با این همه ، حتی در خانه ی قشری ترین مردم این دیار نیز کتابش را با قرآن و مثنوی در یک طاقچه می نهند ، بی طهارت دست به سویش نمی برند و ...
شاملو فراموش می کند که برای توجیه اشعار حافظ به تعبیر کفرگونه ی او باید پاسخی معقول داشته باشد . اشعاری مانند:
*نمی بینم نشاط عیش در کس/
نه درمان دلی نه درد دینی .
*گر نور عشق به دل و جانت اُفتد/
بالله کز آفتاب فلک خوبتر شوی .
*یک دم غریق بحرخدا شو ، گمان نبر/
کزآب هفت بحر به یک موی تر شوی.
*فرض ایزد بگزاریم و به کس بد نکنیم/
و آنچه گویند روا نیست نگوییم رواست .
*عشقت رسد به فریاد گر خود به سان حافظ /
قرآن ز بر بخوانی در چهارده روایت.
*صبح خیزی و سلامت طلبی چون حافظ/
هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم .
شاملو برای رفع این تضاد می گوید:
«اشعار دین داری حافظ مخصوص دوران جوانی اوست»
دو بیت از حافظ بر رد سخنان شاملو ذکر می شود:
*چون پیر شدی حافظ از میکده بیرون آی/
رندی و هوسناکی در عهد شباب اولی .
*به طهارت گذران منزل پیری و مکن /
خلعت شیب چو تشریف شباب آلوده .
با این همه اشعاری که رایحه ی شناخت قرآنی ، دلیل بر مسلمانی اوست ، نمی توان این سخنان را باور کرد .
برای مطالعه نقادی روشنفکران از شعر حافظ و پاسخ به آن سخنان رجوع کنید به کتاب :
حافظ هاتف میخانه ی عشق